dinsdag 2 december 2014

Leer van Newton

Johnann Wolfgang von Goethe                                                            Spreuk 32
                                                                     Uit hoofdstuk 1: Het onderscheiden



Afbeeldingen, woordbeschrijving, maat, getal en teken zijn nog altijd geen fenomenen. Alleen daarom kon de leer van Newton zo lang standhouden, omdat de misvatting in het boek in kwartoformaat in Latijnse vertaling voor een paar eeuwen gebalsemd was.


Abbildungen, Wortbeschreibung, Maß, Zahl und Zeichen stellen noch immer kein Phänomen dar. Darum bloß konnte sich die Newtonsche Lehre so lange halten, daß der Irrtum in dem Quartbande der lateinischen Übersetzung für ein paar Jahrhunderte einbalsamiert war.



Rudolf Steiner                                                                                      Spreuk 32
                                                                              bij spreuken 27 tot en met 45



De door mensen verworven waarheden zijn in hun fijnere vertakkingen en in de gevoelsnuances, waarmee ze worden begeleid, zo intiem en individueel, dat ze naar hun volle inhoud, door een tweede niet totaal begrepen kunnen worden. Men kan eigenlijk alleen zichzelf echt begrijpen. In een discussie sluiten de voorstellingen die twee mensen met één en hetzelfde woord verbinden nooit naadloos bij elkaar aan.


Die von dem Menschen gewonnenen Wahrheiten sind in ihren feineren Verzweigungen und in den Gefühlsnuancen, von denen sie be gleitet werden, so intim und individuell, daß sie, ihrem vollen Gehalte nach, von einem zweiten nicht restlos erfaßt werden können. Man kann eigentlich immer nur sich selbst richtig verstehen. In der Diskussion dekken sich niemals genau die Vorstellungen, die zwei Menschen mit einem und demselben Worte verbinden.


Audiovisuele weergave spreuk 32




Muziek
So laßt mich scheinen - Hugo Wolf
Gedicht
So laßt mich scheinen - Johann Wolfgang von Goethe

6 opmerkingen:

  1. Noten

    ① Vertalen van het woord einbalsamieren stelde me voor wat problemen. Hoe moest ik dat zien? Is de betekenis van dat woord hier overdrachtelijk of ironisch, wellicht zelfs cynisch, bedoeld? Niet letterlijk in elk geval, het mag duidelijk zijn dat het hier om beeldspraak gaat. Na raadplegen van het Goethe Wörterbuch (GWB) bij het lemma einbalsamieren heb ik er toe besloten om het bij het Nederlandse woord ‘gebalsemd’ te houden met de vermelding dat Goethe het woord hier ironisch heeft bedoeld. Die connotatie. Ter rechtvaardiging een citaat uit het lemma einbalsamieren (GWB):

    “[…]‘der Einbalsamierte’ im iron Vergl […] in Vergl, Bild u metaphor: in Polemik gegen die Zurschaustellung toter Wissensgegenstände, gegen die künstl Aufrechterhaltung der nach G-s Meinung überholten Newtonschen Lehre, gegen die Versuche zur Rettung einer untergehenden, brüchigen Welt […]”

    ② Zou Goethe eventueel bedoeld kunnen hebben dat een misvatting (Irrtum), zoals uitgesproken in spreuk 32, berust op een verkeerde weergave van Newtons ideeën in het Latijn? Een fout van de vertaler indertijd? Dat lijkt me onwaarschijnlijk. Maar volledig zeker ben ik niet op dit punt.

    ③ Het is bekend dat Goethe op gespannen voet stond met wetenschappelijke oppvattingen en theorieën van Isaac Newton. In het bijzonder was hij gekant tegen diens licht- en kleurenleer. In het voorwoord van de boekuitgave Kleurenleer, geschreven door Goethe, merkt de samensteller Bob Siepman van den Berg, op:

    “[…] In dit verband moet er op worden gewezen dat Goethe zijn kleurenleer grotendeels als reactie op de kleurentheorie van Newton heeft geschreven. In het (niet vertaalde) polemische gedeelte komt de polemiek met Newton expliciet aan de orde. Newton publiceerde zijn hoofdwerk op het gebied van de optica in 1703. Dit werk kenmerkt zich door een geometrische benadering van de licht- en kleurverschijnselen, waarin ook mechanistische aannames zoals hypothetische lichtdeeltjes voorkomen. In Goethes tijd was deze kleurentheorie vrijwel algemeen geaccepteerd. Het feit dat Newtons kleurentheorie zo snel ingang heeft gevonden, hangt mede samen met de succesvolle toepassingen ervan in de techniek. […]”

    BeantwoordenVerwijderen
  2. ④ Voorts frappeert de zinsnede 'een paar eeuwen lang' ('ein paar Jahrhunderte'). Zoveel tijdsverschil bestond er nu ook weer niet tussen de onderzoeks- en schrijfactiviteiten van Newton en Goethe. Wellicht is het zo dat Goethe hier (mede) doelt op uit het oog blijven voor lange tijd, eeuwenlang, van een originele tekst, opgesteld in het Latijn, voor het grote publiek.

    ⑤ In de academische wereld is het tegenwoordig gang und gäbe, gebruikelijk, welhaast vereist soms zelfs lijkt het, dat kernverhandelingen, wetenschappelijke hoofdpublicaties, in de Engelse taal worden opgesteld en verspreid. Daar staat wel tegenover dat er tegenwoordig veel meer vertalingen worden geschreven, opdat het grote publiek er ook kennis van nemen en zijn licht er over kan laten schijnen. Niet iedereen beheerst het Engels even goed, ook al is het een wereldtaal.

    ⑥ Een lezer heeft mij vanochtend gewezen op een vertaalfout bij het woord Quartbande. Waarvoor dank. Het gaat hier om een handzame ‘pocketuitgave’ zoals die toen rondging, en niet om een versvorm in kwatrijn (wat ik overigens eigenlijk ook al niet kon plaatsen). Daarom heb ik de tekst van spreuk 32 daarop zojuist aangepast.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Waar gehakt (gewerkt) wordt vallen (soms) spaanders. Dit probeer ik natuurlijk tot een minimum te beperken en handzame suggesties en correcties van lezers, stel ik zeker op prijs.

      Verwijderen
  3. Johann Wolfgang Goethe begint zijn; 'Enthüllung der Theorie Newtons' met een latijnse maxime; Dico ego, tu dicis, sed denique dixit et ille, Dictaque post toties non nisi vides.
    "Ik zeg het, jij zegt het, maar uiteindelijk zegt het iedereen en na zoveel gezegd hebbende hoort u nog slechts dat wat is gezegd.

    M.a.w. zo is, Newton's Optics or, a Treatise of the Reflexions, Refractions, Inflexions and Colours of Light, 'ingebalsemd' door Afbeeldingen, woordbeschrijving, maat, getal en teken die nog altijd geen fenomenen zijn.

    "Het is een foutieve voorstelling te menen, dat men een fenomeen door berekening of door woorden te gebruiken af kan doen, danwel terzijde zou kunnen stellen".

    "Falsche Vorstellung, dass man ein Phänomenen durch Kalkül oder durch Worte abtun und beseitigen könne". Maximen und Reflexionen.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Balsem? - Philosophiae Naturalis Principia Mathematica
    'Die Principia' werden in 1686 voor de eerste keer als manuscript aan de 'Royal Society' voorgelegd en op 5 juli 1687 in het Latijns gepubliceerd.
    Nog net geen 200 jaar later verschijnt de Duitse vertaling. 'Mathematische Principien der Naturlehre, mit Bemerkungen und Erläuterungen',uitgegeven door Jacob Philipp Wolfers. – Berlin: Verlag von Robert Oppenheim, 1872

    Sir Isaac Newton’s 'Optik oder Abhandlung über Spiegelungen, Brechungen, Beugungen und Farben des Lichts'.
    Origineel uit 1704 wordt vertaald in het Duits en uitgegeven door William Abendroth (1838–1908). Ostwalds Klassiker der exakten Wissenschaften. Nr. 96 und 97 Verlag von Wilhelm Engelmann, Leipzig 1898.
    149 Jaar na het origineel in Duitse vertaling.
    Deze tijdsintervallen van vertalen/publiceren kun je ook beschouwen als dass der Irrtum in dem Quartbande…für ein paar Jahrhunderteeinbalsamiert war.

    'Quartbande' is een boek van 20 x 30 of 30 x 40 centimeter, afhankelijk van snijverlies na het binden. 1 Vel papier Atlasformaat, één maal gevouwen Folioformaat, tweede maal gevouwen Quartformaat

    Rudolf Steiner werkte van 1882 tot 1897 als uitgever van de natuurweten-schappelijke werken en verzorgde twee uitgaven.
    Eén in het kader van de 'Deutsche National literatur' Joseph Kürschners, dan vanaf 1890 als medewerker van het net opgerichtte Goethe- en Schiller archief in Weimar onder leiding van Bernhard Suphan in het kader van de Sophien-Ausgabe genoemd naar de oprichter van het archief, Großherzogin Sophie von Sachsen-Weimar-Eisenach- later onder de naam Weimarer Ausgabe.
    De eerste uitgaven van Goethe’s werken voorzien van aantekeningen van Rudolf Steiner werden algemeen met welwillendheid opgenomen en in vele recensies geprezen.

    Te bedenken is dat Goethe, in de tijd waarin Rudolf Steiner aan de uitgaven werkte, vooral bekend was door zijn literaire werk; gedichten, verzen, proza, drama’s en dat de natuurweten-schappelijke werken onderbelicht waren gebleven.
    Door deze uitvoerig doorwerking door Rudolf Steiner van Goethe’s natuurwetenschappelijke werken vond hij een basis voor zijn geesteswetenschappelijke methode.
    Grundlinien einer Erkenntnistheorie der Goetheschen Weltanschauung (1886) en Wahrheit und Wissenschaft -1892, Philosophie der Freiheit – 1894.

    BeantwoordenVerwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Sprüche in Prosa

2015

Spreuk 158 – Levende eenheid – 14 mei 2015

Spreuk 157 – Heuristiek – 12 mei 2015

Spreuk 156 – Illusoire inkapseling – 7 mei 2015

Spreuk 155 – Verstommen – 4 mei 2015

Spreuk 154 – Skelet en eeuwige rede – 2 mei 2015

Spreuk 153 – Geognosie en verbeeldingskracht - 30 april 2015

Spreuk 152 – Creatief omwerken – 28 april 2015

Spreuk 151 – Onderscheiden van rede en verstand – 25 april 2015

Spreuk 150 – Algemene oorzaken – 18 april 2015

Spreuk 149 – Eenvoud – 16 april 2015

Spreuk 148 – Ondeelbaar fenomeen – 15 april 2015

Spreuk 147 – Geschiedkundige methode – 13 april 2015

Spreuk 146 – Mechaniseren – 12 april 2015

Spreuk 145 – Tezamen gedacht – 11 april 2015

Spreuk 144 – Symptoom en kwaal – 9 april 2015

Spreuk 143 – Werking en oorzaak – 8 april 2015

Spreuk 142 – Nadelen bij vragen over oorzakelijkheid – 6 april 2015

Spreuk 141 – Causaliteitsdenken – 5 april 2015

Spreuk 140 - Nabijgelegen fenomenen en hardleersheid – 4 april 2015

Spreuk 139 – Fenomenen gewaarworden – 3 april 2015

Spreuk 138 – Mensheidsformaat of kleingeestigheid – 2 april 2015

Spreuk 137 – Oerfenomenen en angst – 31 maart 2015

Spreuk 136 – Karakteristieke oerfenomenen – 30 maart 2015

Spreuk 135 – Kernvraagstukken – 29 maart 2015

Spreuk 134 – Oorspronkelijke condities – 28 maart 2015

Spreuk 133 – Voortgang onderzoek – 23 maart 2015

Spreuk 132 – Elementaire ervaringen – 22 maart 2015

Spreuk 131 – Beroep doen op metafysica – 21 maart 2015

Spreuk 130 – Metafysica van de verschijnselen – 20 maart 2015

Spreuk 129 – Bestaan – 19 maart 2015

Spreuk 128 – Betrekkelijk en toch absoluut – 18 maart 2015

Spreuk 127 – De natuur en het bijzondere en het algemene – 17 maart 2015

Spreuk 126 – Ware symboliek – 16 maart 2015

Spreuk 125 – Bijzonder algemeen – 15 maart 2015

Spreuk 124 – Geldige algemeenheid – 14 maart 2015

Spreuk 123 – Trefzeker – 13 maart 2015

Spreuk 122 – Operationeel waarheidsgevoel – 12 maart 2015

Spreuk 121 – Waarde van fenomenen – 11 maart 215

Spreuk 120 – Experiment – 10 maart 2015

Spreuk 119 – Uitvindingen en ontdekkingen – 9 maart 2015

Spreuk 118 – Principe van de kleurschakering – 8 maart 2015

Spreuk 117 – Werkende beginselen – 25 februari 2015

Spreuk 116 – Deelverklaring – 24 februari 2015

Spreuk 115 – Van weten naar wetenschap – 23 februari 2015

Spreuk 114 – Groeiende twijfel – 22 februari 2015

Spreuk 113 – Waarachtig en leugenachtig – 21 februari 2015

Spreuk 112 – Wetenschappelijke zekerheid – 20 februari 2015

Spreuk 111 – Spinozisme versus machiavellisme – 19 februari 2015

Spreuk 110 – Enthousiast overdenken – 18 februari 2015

Spreuk 109 – Consequenties – 17 februari 2015

Spreuk 108 – Praktijk en mensenverstand – 16 februari 2015

Spreuk 107 – Filosofie en mensenverstand – 15 februari 2015

Spreuk 106 – Kritiek van het mensenverstand – 14 februari 2015

Spreuk 105 – Algemeen verstand – 13 februari 2015

Spreuk 104 – Genius – 12 februari 2015

Spreuk 103 – Markant – 11 februari 2015

Spreuk 102 – Onderscheid en verstand – 10 februari 2015

Spreuk 101 – Uit elkaar houden en invoegen – 9 februari 2015

Spreuk 100 – Poëzie van het genie – 8 februari 2015

Spreuk 99 – Uiterlijk en innerlijk – 7 februari 2015

Spreuk 98 – Gewoon bekijken en zuiver aanschouwen – 6 februari 2015

Spreuk 97 – Zuiver opvatten en recht doen – 5 februari 2015

Spreuk 96 – Vruchtbare beschouwingswijze – 4 februari 2015

Spreuk 95 – Geen mythologie en legenden in de wetenschap – 3 februari 2015

Spreuk 94 – Twee klippen – 2 februari 2015

Spreuk 93 – Niet op slot gooien – 1 februari 2015

Spreuk 92 – Analogie met goed gezelschap – 31 januari 2015

Spreuk 91 – Inductie – 30 januari 2015

Spreuk 90 – Voortschrijden – 29 januari 2015

Spreuk 89 – Axioma enthymeem – 28 januari 2015

Spreuk 88 – Ongeluk – 27 januari 2015

Spreuk 87 – Herleiden en relateren – 26 januari 2015

Spreuk 86 – Eenvoud – 25 januari 2015

Spreuk 85 – Strategie – 24 januari 2015

Spreuk 84 – Probleem onderkennen – 23 januari 2015

Spreuk 83 – Miniaturen – 22 januari 2015

Spreuk 82 – Leemten – 21 januari 2015

Spreuk 81 – Afstemmen – 20 januari 2015

Spreuk 80 – Zekere koers met open blik – 19 januari 2015

Spreuk 79 – Bekopen en losraken – 18 januari 2015

Spreuk 78 – Feedback – 17 januari 2015

Spreuk 77 – Diepgang – 16 januari 2015

Spreuk 76 – Gelijke bron – 15 januari 2015

Spreuk 75 – Speelruimte voor vergissingen – 14 januari 2015

Spreuk 74 – Onwillig mopperen – 13 januari 2015

Spreuk 73 – Direct benutten – 12 januari 2015

Spreuk 72 – Voortreffelijkheid – 11 januari 2015

Spreuk 71 – Ware wijsheid – 10 januari 2015

Spreuk 70 – Wakker ontwaken – 9 januari 2015

Spreuk 69 – Achterhalen – 8 januari 2015

Spreuk 68 – Bestendigen – 7 januari 2015

Spreuk 67 – Aanmatiging matigen – 6 januari 2015

Spreuk 66 – Geholpen worden of verward raken – 5 januari 2015

Spreuk 65 – Binnensluipen en afweren – 4 januari 2015

Spreuk 64 – Onjuiste voorstelling van zaken – 3 januari 2015

Spreuk 63 – Vasthouden of loslaten – 2 januari 2015

Spreuk 62 – Goede voornemens – 1 januari 2015

2014

Spreuk 61 – Geen idee – 31 december 2014

Spreuk 60 - Realiteitszin, aannamen en hersenschimmen – 30 december 2014

Spreuk 59 – Guitig opgestelde hypothesen – 29 december 2014

Spreuk 58 – Rijzende problemen – 28 december 2014

Spreuk 57 – Hypothesen als loopplanken – 27 december 2014

Spreuk 56 – Wirwar – 26 december 2014

Spreuk 55 - Vitterige waarnemers en grillige theoretici – 25 december 2014

Spreuk 54 – Abstraheren en concretiseren – 24 december 2014

Spreuk 53 – Nut van theorieën – 23 december 2014

Spreuk 52 – Nietszeggende gemiddelden – 22 december 2014

Spreuk 51 – Zuivere ervaring – 21 december 2014

Spreuk 50 – Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Spreuk 49 – Onverloochenbaar – 19 december 2014

Spreuk 48 – Eigenheid – 18 december 2014

Spreuk 47 – Januskop – 17 december 2014

Spreuk 46 – Dialectiek – 16 december 2014

Spreuk 45 – Terminologie in verhouding tot fenomenen – 15 december 2014

Spreuk 44 – In het oog vatten en doordenken – 14 december 2014

Spreuk 43 – Taalworstelingen – 13 december 2014

Spreuk 42 – Bemoeienis – 12 december 2014

Spreuk 41 – Zelfeducatie en ondersteuning – 11 december 2014

Spreuk 40 – Transparantie – 10 december 2014

Spreuk 39 – Maximes helder bezien – 9 december 2014

Spreuk 38 – Omstreden raken – 8 december 2014

Spreuk 37 – Zwart op wit – 7 december 2014

Spreuk 36 - Gehoorbereik – 6 december 2014

Spreuk 35 – Onbegrip 5 december 2014

Spreuk 34 – Vermeend weerleggen – 4 december 2014

Spreuk 33 – Gezindheden – 3 december 2014

Spreuk 32 – Leer van Newton – 2 december 2014

Spreuk 31 – Onenigheid en problemen – 1 december 2014

Spreuk 30 – Gekante meningen – 30 november 2014

Spreuk 29 – Probleemstelling en twistappels – 29 november 2014

Spreuk 28 – Stokken en stilstaan – 28 november 2014

Spreuk 27 – Verstaanbaarheid – 27 november 2014

Spreuk 26 – Inlevingsvermogen – 26 november 2014

Spreuk 25 – Glad ijs – 25 november 2014

Spreuk 24 – Vrije val en botsing – 24 november 2014

Spreuk 23 – Antropomorfisme inherent aan menselijke natuur – 23 november 2014

Spreuk 22 – Wie of wat spreekt zich uit? – 22 november 2014

Spreuk 21 – Gelijke onderkent gelijke – 21 november 2014

Spreuk 20 – Uitgangspunt bij menselijke waarheden – 20 november 2014

Spreuk 19 – Menselijke voorstellingswijze en menselijke waarheid – 19 november 2014

Spreuk 18 – Ja en nee uit de mond van de natuur – 18 november 2014

Spreuk 17 – Verstand en hulpmiddelen – 17 november 2014

Spreuk 16 – Vrije focus – 16 november 2014

Spreuk 15 – Het onbeschrijfbare beschrijven – 15 november 2014

Spreuk 14 – Berekening en experiment – 14 november 2014

Spreuk 13 – Mens en moderne fysica – 13 november 2014

Spreuk 12 – Tolk van het verstand – 12 november 2014

Spreuk 11 – Zintuiglijke ervaringen en geestelijke vermogens – 11 november 2014

Spreuk 10 – Perspectivische wetten – 10 november 2014

Spreuk 9 – Blikrichting en corresponderende hoek – 9 november 2014

Spreuk 8 – Verschilzicht en positieverandering – 8 november 2014

Spreuk 7 – Gezichtsvermogen – 7 november 2014

Spreuk 6 – Vergelijken – 6 november 2014

Spreuk 5 – Aan- en indachtigheid – 5 november 2014

Spreuk 4 – Bedrieglijk oordeel – 4 november 2014

Spreuk 3 – Betrouwbare zintuigen – 3 november 2014

Spreuk 2 – Menselijke wijsheid – 2 november 2014

Spreuk 1 - Kenverhoudingen - 1 november 2014

Inleiding en verantwoording van Rudolf Steiner – 1 november 2014

Introductie en verantwoording – 1 november 2014