maandag 24 november 2014

Vrije val en botsing

Johann Wolfgang von Goethe                                                             Spreuk 24
                                                                    Uit hoofdstuk 1: Het onderscheiden



Vrije val en botsing. Verscholen antropomorfisme is het eigenlijk om de beweging van hemellichamen daarmee te willen verklaren. Het is de manier van lopen van een wandelaar over een stuk land. De opgeheven voet zakt naar beneden, de achtergeblevene streeft voorwaarts en valt; en zo alsmaar door, van vertrek tot arriveren.


Fall und Stoß. Dadurch die Bewegung der Weltkörper erklären zu wollen, ist eigentlich ein versteckter Anthropomorphismus, es ist des Wanderers Gang über Feld. Der aufgehobene Fuß sinkt nieder, der zurückgebliebene strebt vorwärts und fällt; und immer so fort, vom Ausgehen bis zum Ankommen.



Rudolf Steiner                                                                                  Commentaar
                                                                                   bij spreuk 23 tot en met 26



Alle verklaring van de natuur berust daarop, dat wat de mens aan zichzelf ervaart in de voorwerpen wordt gelegd. Zelfs de eenvoudigste verschijnselen worden langs die weg verklaard. Als wij de botsing van twee lichamen uitleggen, dan gebeurt dat zo dat wij ons voorstellen dat het ene lichaam op het andere net zo’n werking uitoefent, zoals wij dat doen als wij tegen een lichaam aanstoten. Godsvoorstelling is menselijke denk- en handelswijzen naar de totale natuur verplaatsen. Antropomorfisch is dus alle uitleg. De mus kan de ooievaar slechts vanuit de zienswijze van een mus beoordelen.


Alle Erklärung der Natur besteht darin, daß Erfahrungen, die der Mensch an sich selbst macht, in den Gegenstand hineingedeutet werden. Selbst die einfachsten Erscheinungen werden auf diese Weise erklärt. Wenn wir den Stoß zweier Körper erklären, so geschieht das dadurch, daß wir uns vorstellen, der eine Körper übe auf den andern eine ähnliche Wirkung, wie wir selbst, wenn wir einen Körper stoßen. Die Gottesvorstellung ist das Hineindeuten menschlicher Denk- und Handlungsweisen in die ganze Natur. Alle Erklärung ist also anthropomorphisch. Der Sperling kann den Storch nur vom Sperlingsstandpunkt aus beurteilen.


Audiovisuele weergave spreuk 23




Muziek
Die Bekehrte - Hugo Wolf
Gedicht
Die Bekehrte - Johann Wolfgang von Goethe

7 opmerkingen:

  1. Noten

    ① Met spreuk 23 werd het begrip antropomorfisme geïntroduceerd en bij spreuk 24 tot en met 26 borduurt Goethe hierop voort. Het commentaar van Steiner bij spreuk 23 tot en met 26 is daarom gelijkluidend. Bewust zijn deze aforismen van Goethe over antropomorfisme door Steiner op deze manier gegroepeerd bijeen gebracht.

    Vrije val en botsing zijn twee kernbegrippen uit de moderne fysica. Daarop haakt Goethe hier dus in. Eigenlijk is het thema wat hij daarmee aansnijdt heel actueel. Zie bijvoorbeeld het fundamenteel onderzoek dat de afgelopen vijftig jaar heeft plaats gevonden als het gaat om duiding van zwaartekracht, waarbij een speurtocht naar Higgsdeeltjes en een Higgs-veld is ingezet, en denk bijvoorbeeld ook interstellaire krachtwerking en vormverandering, waarbij men de aandacht tegenwoordig met name heeft gericht op wat donkere materie is gaan heten.

    ③ De verhouding van Goethe en Steiner tot een atomair wereldbeeld mag gecompliceerd worden genoemd. Zij hadden zich daar grondig in verdiept en stonden er in feite afwijzend tegenover. Plaatsten daar serieuze kanttekeningen bij. Dit ligt heel subtiel, is een precair onderwerp, en vraagt anno 2014, begin 21e eeuw, om zeer zorgvuldige behandeling. Zie hoofdstuk 17 uit Steiners Einleitungen zu Goethes Naturwissenschaftlichen Schriften (GA 1): Goethe gegen den Atomismus.

    PS Decennialang inmiddels houd ik me met dit soort problematiek bezig, zoals op te maken valt uit mijn opstel Wereldbeschouwingen en natuurwetenschappen (Tobias Liefleven, 1991). Actuele ontwikkelingen op natuurwetenschappelijk gebied blijf ik nauwlettend volgen.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Mooi! Ik moet altijd weer lachen wanneer ik de volgende spreuk lees. Nog dieper. Het is als het breien van een zijden hemdje. Elke dag een draadje is een hemdsmouw in het jaar. Als je eenmaal begint met breien ... blijf je doorgaan.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Mooi, die vrije val. Ik heb net een berichtje van Sebastian Gronbach in de groep (besloten facebookgroep vrijeschool) geplaatst, die het heeft over de afgrond van de twijfel die we kunnen maken tot een afgrond van vertrouwen. En bij de voorgaande spreuk heb ik een lied geplaatst van Damien Rice, die een metamorfoseproces bezingt met steeds weer een vrije val in het wassende water (het onbewuste)... en een oprijzing uit het wassende water enz. ... op en neer, op en neer...! Vergelijkend met een loopproces. De ene voet heft zich op, valt vervolgens in een vrije val naar beneden, botst tegen de grond. De andere voet heft zich al weer op voor de volgende stap, maakt ook een vrije val en botst tegen de grond. En zo botsen we en leren we. Het zou mooi zijn wanneer we dan al wandelend door ons leven ... steeds meer de twijfel af kunnen leggen en hiervoor in de plaats steeds meer vertrouwen toe kunnen laten ...

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Ik heb ook nog even gekeken naar je verwijzing in je noot naar : 'Goethes Naturwissenschaftliche Geschriften'. Ik neem aan dat deze tekst van Steiner is. Hij zegt daar: 'Iedere theorie die in principe voorbij het gebied van de waargenomen wereld gaat, wijs ik als onmogelijk af.' In het boek 'die Raetsel der Philosophie' zegt Steiner het volgende over de relativiteitstheorie van Einstein: 'In dem Erweisen
    der Notwendigkeit einer Geist-Erkenntnis, die unabhängig
    von der Naturbeobachtung auf geistigen Wegen ge-
    sucht wird, liegt das Bedeutsame der Relativitätstheorie.' Hoe kan ik deze twee uitspraken van Steiner samen brengen?

    BeantwoordenVerwijderen
  5. Ik heb even over mijn vraag nagedacht. Ik kan mij zo voorstellen dat de mens op een bepaald niveau van zijn ontwikkeling voorbij de vormen van de natuur kan kijken (die hij via de vormen ontmoet heeft). Als het ware zich kan verbinden met de vormende processen die aan de basis liggen van de natuur. Is dat niet 'de omgeving' waar Einstein in zijn relativiteitstheorie op een of ander manier zich ook bevindt? Is het dan wellicht ook mogelijk dat we tijdens een verdere ontwikkeling zelfs deze vormende natuurprocessen kunnen loslaten. Heeft dit eigenlijk niet alles te maken met de 'wie ben ik' vraag?

    BeantwoordenVerwijderen
  6. Dank je voor je interessante opmerkingen, gedachten en vragen, Marika. Ik ga me er vandaag over buigen. En in ieder geval daar een eerste reactie op schrijven. Het is natuurlijk zeer complexe materie. In korte tijd kan ik daar niet uitvoerig over schrijven en het vergt uiteraard ook enig onderzoek en overdenktijd. Ik vraag me af in welke vorm ik het zal doen. Wellicht weer in de vorm van een blogartikel op mijn weblog Cahier. Maar eigenlijk wil ik dit soort items gebruiken voor nadere invulling van mijn website Antroposofie in perspectief, een tandembeweging van 'weblog Sprüche in Prosa' en 'website Antroposofie in perspectief' om het maar weer eens antropomorfisch uit te drukken.

    BeantwoordenVerwijderen
  7. Marika, om op je bovenstaande schrijven nader in te gaan heb ik vandaag enig voorwerk verricht. Het tekstdeel van Steiner over Albert Einstein uit GA 18, heb ik vanmiddag vertaald naar het Nederlands en is vanavond geüpload naar mijn website Antroposofie in perspectief. Het gaat om dit document: Rudolf Steiner over de relativiteitstheorie van Albert Einstein (1914).

    Dit betoog en ook de door jou gememoreerde uitspraak van Steiner uit GA 1, 17e hoofdstuk, staat natuurlijk in een zeer bepaalde context. Het lijkt me goed dat ik behandeling daarvan in een apart artikel verwerk. Dat zal later deze week op mijn weblog Cahier en/of website Antroposofie in perspectief verschijnen.

    BeantwoordenVerwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Sprüche in Prosa

2015

Spreuk 158 – Levende eenheid – 14 mei 2015

Spreuk 157 – Heuristiek – 12 mei 2015

Spreuk 156 – Illusoire inkapseling – 7 mei 2015

Spreuk 155 – Verstommen – 4 mei 2015

Spreuk 154 – Skelet en eeuwige rede – 2 mei 2015

Spreuk 153 – Geognosie en verbeeldingskracht - 30 april 2015

Spreuk 152 – Creatief omwerken – 28 april 2015

Spreuk 151 – Onderscheiden van rede en verstand – 25 april 2015

Spreuk 150 – Algemene oorzaken – 18 april 2015

Spreuk 149 – Eenvoud – 16 april 2015

Spreuk 148 – Ondeelbaar fenomeen – 15 april 2015

Spreuk 147 – Geschiedkundige methode – 13 april 2015

Spreuk 146 – Mechaniseren – 12 april 2015

Spreuk 145 – Tezamen gedacht – 11 april 2015

Spreuk 144 – Symptoom en kwaal – 9 april 2015

Spreuk 143 – Werking en oorzaak – 8 april 2015

Spreuk 142 – Nadelen bij vragen over oorzakelijkheid – 6 april 2015

Spreuk 141 – Causaliteitsdenken – 5 april 2015

Spreuk 140 - Nabijgelegen fenomenen en hardleersheid – 4 april 2015

Spreuk 139 – Fenomenen gewaarworden – 3 april 2015

Spreuk 138 – Mensheidsformaat of kleingeestigheid – 2 april 2015

Spreuk 137 – Oerfenomenen en angst – 31 maart 2015

Spreuk 136 – Karakteristieke oerfenomenen – 30 maart 2015

Spreuk 135 – Kernvraagstukken – 29 maart 2015

Spreuk 134 – Oorspronkelijke condities – 28 maart 2015

Spreuk 133 – Voortgang onderzoek – 23 maart 2015

Spreuk 132 – Elementaire ervaringen – 22 maart 2015

Spreuk 131 – Beroep doen op metafysica – 21 maart 2015

Spreuk 130 – Metafysica van de verschijnselen – 20 maart 2015

Spreuk 129 – Bestaan – 19 maart 2015

Spreuk 128 – Betrekkelijk en toch absoluut – 18 maart 2015

Spreuk 127 – De natuur en het bijzondere en het algemene – 17 maart 2015

Spreuk 126 – Ware symboliek – 16 maart 2015

Spreuk 125 – Bijzonder algemeen – 15 maart 2015

Spreuk 124 – Geldige algemeenheid – 14 maart 2015

Spreuk 123 – Trefzeker – 13 maart 2015

Spreuk 122 – Operationeel waarheidsgevoel – 12 maart 2015

Spreuk 121 – Waarde van fenomenen – 11 maart 215

Spreuk 120 – Experiment – 10 maart 2015

Spreuk 119 – Uitvindingen en ontdekkingen – 9 maart 2015

Spreuk 118 – Principe van de kleurschakering – 8 maart 2015

Spreuk 117 – Werkende beginselen – 25 februari 2015

Spreuk 116 – Deelverklaring – 24 februari 2015

Spreuk 115 – Van weten naar wetenschap – 23 februari 2015

Spreuk 114 – Groeiende twijfel – 22 februari 2015

Spreuk 113 – Waarachtig en leugenachtig – 21 februari 2015

Spreuk 112 – Wetenschappelijke zekerheid – 20 februari 2015

Spreuk 111 – Spinozisme versus machiavellisme – 19 februari 2015

Spreuk 110 – Enthousiast overdenken – 18 februari 2015

Spreuk 109 – Consequenties – 17 februari 2015

Spreuk 108 – Praktijk en mensenverstand – 16 februari 2015

Spreuk 107 – Filosofie en mensenverstand – 15 februari 2015

Spreuk 106 – Kritiek van het mensenverstand – 14 februari 2015

Spreuk 105 – Algemeen verstand – 13 februari 2015

Spreuk 104 – Genius – 12 februari 2015

Spreuk 103 – Markant – 11 februari 2015

Spreuk 102 – Onderscheid en verstand – 10 februari 2015

Spreuk 101 – Uit elkaar houden en invoegen – 9 februari 2015

Spreuk 100 – Poëzie van het genie – 8 februari 2015

Spreuk 99 – Uiterlijk en innerlijk – 7 februari 2015

Spreuk 98 – Gewoon bekijken en zuiver aanschouwen – 6 februari 2015

Spreuk 97 – Zuiver opvatten en recht doen – 5 februari 2015

Spreuk 96 – Vruchtbare beschouwingswijze – 4 februari 2015

Spreuk 95 – Geen mythologie en legenden in de wetenschap – 3 februari 2015

Spreuk 94 – Twee klippen – 2 februari 2015

Spreuk 93 – Niet op slot gooien – 1 februari 2015

Spreuk 92 – Analogie met goed gezelschap – 31 januari 2015

Spreuk 91 – Inductie – 30 januari 2015

Spreuk 90 – Voortschrijden – 29 januari 2015

Spreuk 89 – Axioma enthymeem – 28 januari 2015

Spreuk 88 – Ongeluk – 27 januari 2015

Spreuk 87 – Herleiden en relateren – 26 januari 2015

Spreuk 86 – Eenvoud – 25 januari 2015

Spreuk 85 – Strategie – 24 januari 2015

Spreuk 84 – Probleem onderkennen – 23 januari 2015

Spreuk 83 – Miniaturen – 22 januari 2015

Spreuk 82 – Leemten – 21 januari 2015

Spreuk 81 – Afstemmen – 20 januari 2015

Spreuk 80 – Zekere koers met open blik – 19 januari 2015

Spreuk 79 – Bekopen en losraken – 18 januari 2015

Spreuk 78 – Feedback – 17 januari 2015

Spreuk 77 – Diepgang – 16 januari 2015

Spreuk 76 – Gelijke bron – 15 januari 2015

Spreuk 75 – Speelruimte voor vergissingen – 14 januari 2015

Spreuk 74 – Onwillig mopperen – 13 januari 2015

Spreuk 73 – Direct benutten – 12 januari 2015

Spreuk 72 – Voortreffelijkheid – 11 januari 2015

Spreuk 71 – Ware wijsheid – 10 januari 2015

Spreuk 70 – Wakker ontwaken – 9 januari 2015

Spreuk 69 – Achterhalen – 8 januari 2015

Spreuk 68 – Bestendigen – 7 januari 2015

Spreuk 67 – Aanmatiging matigen – 6 januari 2015

Spreuk 66 – Geholpen worden of verward raken – 5 januari 2015

Spreuk 65 – Binnensluipen en afweren – 4 januari 2015

Spreuk 64 – Onjuiste voorstelling van zaken – 3 januari 2015

Spreuk 63 – Vasthouden of loslaten – 2 januari 2015

Spreuk 62 – Goede voornemens – 1 januari 2015

2014

Spreuk 61 – Geen idee – 31 december 2014

Spreuk 60 - Realiteitszin, aannamen en hersenschimmen – 30 december 2014

Spreuk 59 – Guitig opgestelde hypothesen – 29 december 2014

Spreuk 58 – Rijzende problemen – 28 december 2014

Spreuk 57 – Hypothesen als loopplanken – 27 december 2014

Spreuk 56 – Wirwar – 26 december 2014

Spreuk 55 - Vitterige waarnemers en grillige theoretici – 25 december 2014

Spreuk 54 – Abstraheren en concretiseren – 24 december 2014

Spreuk 53 – Nut van theorieën – 23 december 2014

Spreuk 52 – Nietszeggende gemiddelden – 22 december 2014

Spreuk 51 – Zuivere ervaring – 21 december 2014

Spreuk 50 – Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Spreuk 49 – Onverloochenbaar – 19 december 2014

Spreuk 48 – Eigenheid – 18 december 2014

Spreuk 47 – Januskop – 17 december 2014

Spreuk 46 – Dialectiek – 16 december 2014

Spreuk 45 – Terminologie in verhouding tot fenomenen – 15 december 2014

Spreuk 44 – In het oog vatten en doordenken – 14 december 2014

Spreuk 43 – Taalworstelingen – 13 december 2014

Spreuk 42 – Bemoeienis – 12 december 2014

Spreuk 41 – Zelfeducatie en ondersteuning – 11 december 2014

Spreuk 40 – Transparantie – 10 december 2014

Spreuk 39 – Maximes helder bezien – 9 december 2014

Spreuk 38 – Omstreden raken – 8 december 2014

Spreuk 37 – Zwart op wit – 7 december 2014

Spreuk 36 - Gehoorbereik – 6 december 2014

Spreuk 35 – Onbegrip 5 december 2014

Spreuk 34 – Vermeend weerleggen – 4 december 2014

Spreuk 33 – Gezindheden – 3 december 2014

Spreuk 32 – Leer van Newton – 2 december 2014

Spreuk 31 – Onenigheid en problemen – 1 december 2014

Spreuk 30 – Gekante meningen – 30 november 2014

Spreuk 29 – Probleemstelling en twistappels – 29 november 2014

Spreuk 28 – Stokken en stilstaan – 28 november 2014

Spreuk 27 – Verstaanbaarheid – 27 november 2014

Spreuk 26 – Inlevingsvermogen – 26 november 2014

Spreuk 25 – Glad ijs – 25 november 2014

Spreuk 24 – Vrije val en botsing – 24 november 2014

Spreuk 23 – Antropomorfisme inherent aan menselijke natuur – 23 november 2014

Spreuk 22 – Wie of wat spreekt zich uit? – 22 november 2014

Spreuk 21 – Gelijke onderkent gelijke – 21 november 2014

Spreuk 20 – Uitgangspunt bij menselijke waarheden – 20 november 2014

Spreuk 19 – Menselijke voorstellingswijze en menselijke waarheid – 19 november 2014

Spreuk 18 – Ja en nee uit de mond van de natuur – 18 november 2014

Spreuk 17 – Verstand en hulpmiddelen – 17 november 2014

Spreuk 16 – Vrije focus – 16 november 2014

Spreuk 15 – Het onbeschrijfbare beschrijven – 15 november 2014

Spreuk 14 – Berekening en experiment – 14 november 2014

Spreuk 13 – Mens en moderne fysica – 13 november 2014

Spreuk 12 – Tolk van het verstand – 12 november 2014

Spreuk 11 – Zintuiglijke ervaringen en geestelijke vermogens – 11 november 2014

Spreuk 10 – Perspectivische wetten – 10 november 2014

Spreuk 9 – Blikrichting en corresponderende hoek – 9 november 2014

Spreuk 8 – Verschilzicht en positieverandering – 8 november 2014

Spreuk 7 – Gezichtsvermogen – 7 november 2014

Spreuk 6 – Vergelijken – 6 november 2014

Spreuk 5 – Aan- en indachtigheid – 5 november 2014

Spreuk 4 – Bedrieglijk oordeel – 4 november 2014

Spreuk 3 – Betrouwbare zintuigen – 3 november 2014

Spreuk 2 – Menselijke wijsheid – 2 november 2014

Spreuk 1 - Kenverhoudingen - 1 november 2014

Inleiding en verantwoording van Rudolf Steiner – 1 november 2014

Introductie en verantwoording – 1 november 2014