donderdag 13 november 2014

Mens en moderne fysica

Johann Wolfgang von Goethe                                                              Spreuk 13
                                                                     Uit hoofdstuk 1: Het onderscheiden



Op zichzelf is de mens, in zoverre hij zich van zijn gezonde zintuigen bedient, het grootste en meest precieze fysische apparaat dat er bestaan kan, en dat is juist het grootste ongeluk van de moderne fysica, dat men de experimenten als het ware van mensen heeft gescheiden, en enkel in dat wat kunstmatige instrumenten tonen de natuur onderscheiden, ja wat ze presteren kan om die reden beperken en bewijzen wil.


Der Mensch an sich selbst, insofern er sich seiner gesunden Sinne bedient, ist der größte und genaueste physikalische Apparat, den es geben kann, und das ist eben das größte Unheil der neuern Physik, daß man die Experimente  gleichsam vom Menschen abgesondert hat, und bloß in dem, was künstliche  Instrumente zeigen, die Natur erkennen, ja was sie leisten kann, dadurch  beschränken und beweisen will.



Rudolf Steiner                                                                                  Commentaar
                                                                               bij spreuken 13 tot en met 18



Hoger dan iets anders in de reeks van natuurverschijnselen staat het proces, welke zich direct in het fysieke en psychische organisme van de mens afspeelt, wanneer de dingen de gebeurtenissen van de natuur op hem inwerken. Kunstmatige instrumenten kunnen de kennis weliswaar ondersteunen; hun resultaat heeft echter een kenniswaarde die geringer is dan de werking van de voorwerpen op de menselijke organen en op de menselijk geest zelf. Het beeld dat met het oog wordt geschetst, staat hoger dan dat wat door optische apparaten tot stand wordt gebracht.


Höher als irgend etwas anderes in der Reihe der Naturvorgänge steht der Prozeß, der sich unmittelbar im physischen und psychischen Organismus des Menschen abspielt, wenn die Dinge und Ereignisse der Natur auf ihn einwirken. Künstliche Instrumente können die Erkenntnis zwar unterstützen; ihr Ergebnis hat aber einen Erkenntniswert, der geringer ist als die Wirkung der Gegenstände auf die menschlichen Organe und den menschlichen Geist selbst. Das Bild, das durch das Auge entworfen wird, steht höher als das, welches durch optische Apparate bewirkt wird.


Audiovisuele weergave spreuk 13




Muziek
Goethe-Lieder - Ferruccio Busoni

5 opmerkingen:

  1. De natuur in stilte waarnemen... op je in laten werken en dan ... kan een schoon innerlijk beeld gespiegeld worden... die een diepere betekenis geeft aan het uiterlijk beeld. Beide vallen samen en verhogen de kennis van het uiterlijk beeld.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ja inderdaad Marika. Maar dat stil op je in laten werken en dan op zeker moment weer opnieuw bekijken van het tafereel, het waarnemingsobject, kan voor menig mens een hele opgave vormen vandaag de dag. Met name voor stedelingen levend in de 21e eeuw.

      Verwijderen
  2. Mijn redactionele commentaar op spreuk 13 - Deel 1

    Mechanisering van het wereldbeeld
    Ook ten tijde van het leven van Goethe (tijdvak 1749 – 1832) was reeds sprake van een ‘mechanisering van het wereldbeeld’. Dit werd door Goethe scherp onderkend. Getuige onder andere deze bovenstaande spreuk. Over dat veranderend wereldbeeld en daaruit voortvloeiende toepassingsgebieden is in de afgelopen eeuwen door veel schrijvers het nodige gepubliceerd. In de 20e eeuw behandelde de Nederlandse wetenschapshistoricus Eduard Jan Dijksterhuis (1892 – 1965; Wikipedia) dit minutieus in zijn bekende boekwerk De mechanisering van het wereldbeeld (Wikipedia). Dat boekwerk werd in 1950 uitgebracht en staat tegenwoordig integraal (en gratis) op internet: De mechanisering van het wereldbeeld (DBNL, 7e druk, 1996). Bij voortduring heeft Rudolf Steiner (1861 – 1925) eveneens op deze mechanisering gewezen, waarbij hij op een andere wijze dan Dijksterhuis en menig ander schrijver wijst op een cruciale rol welk cultuurtijdperken hierin spelen, dit gekoppeld aan ontwikkelings-, groei, bloei en ondergangstendensen van beschavingen en volkeren en daarmee natuurlijk tevens op de vitale betekenis van het leven en werk van afzonderlijke persoonlijkheden en individuen. Vooral de (tijds)markeringen en de culturele en geestelijke context waarin Steiner dit onderwerp aspect aan de orde stelt verschilt danig van menig ander schrijver en wetenschapper en valt mede in die zin misschien wel uniek te noemen. In dit verband kan uit een reeks van vele publicaties door hem geschrevenof uit zijn mond opgetekend onder andere deze worden genoemd, de voordrachtenreeks Voorbij de grenzen van de natuurwetenschap (GA 322, 1920; Uitgeverij Christofoor, 2002). Ook hiermee sluit hij volledig aan op kernelementen van Goethe's (natuur)wetenschappelijke benaderingswijze.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Mijn redactionele commentaar op spreuk 13 - Deel 2

    Voortschrijdende techniek
    In allerlei opzichten heeft de techniek op vele vak- en levensgebieden een steeds hogere vlucht genomen de afgelopen eeuwen. Ter wille van uitbreiding van waarnemingen en data worden kunstmatige meet- en waarnemingsinstrumenten ontworpen, gebouwd en in gebruik genomen. Die hoge vlucht wordt dit jaar letterlijk geïllustreerd door een landing van een ruimtevaartuig, de Europese ruimtesonde ‘Rosetta Philae’, volledig bepakt met waarnemings- en meetinstrumenten, op de komeet 67P/Tsjoerjoemov-Gerasimenko. Voor meer daarover zie het krantenartikel Rosetta’s Philae succesvol, eerste ruimtevaartuig geland op komeet (NRC Handelsblad, 12-11-2014). Voor meer achtergrondinformatie daarover zie het videobericht Landing on a Comet - The Rosetta Mission (Youtube). En zo valt er anno eind 20e en begin 21e eeuw natuurlijk veel meer te noemen, neem bijvoorbeeld daarbij (1) onderzoeksverrichtingen naar kleinste materiële eenheden en deeltjes door de de Europese organisatie voor kernonderzoek (CERN) (Europa-nu.nl), (2) metingen verricht en foto’s geleverd door de ruimtetelescoop Hubble (Wikipedia) en de komende vervanger daarvan, planning 2018, de James Webb ruimte telescoop (Wikipedia).

    Theorie van alles en reductionisme
    Mechanisering van het wereldbeeld heeft naast een zeer krachtige en ingrijpende expansie van allerlei fundamenteel onderzoek en van technologische ontwikkelingen en toepassingen, kennistheorisch bezien een verlangen naar een unificatietheorie (Wikipedia) en de (her)introductie van het reductionisme (Wikipedia) met zich meegebracht.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. Ten aanzien van redactioneel commentaar komt bij mij de volgende gedachte op. Het zou zich eventueel kunnen lenen voor aparte blogberichten. Die zou ik kunnen plaatsen op mijn andere weblog, mijn digitale notitieboek Cahier, maar niet op dit weblog "Sprüche in Prosa", dat zou het geheel onoverzichtelijk maken. Ook zou ik daartoe een apart weblog kunnen gaan aanmaken en in gebruik nemen. Maar goed, dat is wel weer bewerkelijk en mijn tijd is kostbaar. Weet het nog niet. Zal er mijn gedachten over laten gaan.

    BeantwoordenVerwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Sprüche in Prosa

2015

Spreuk 158 – Levende eenheid – 14 mei 2015

Spreuk 157 – Heuristiek – 12 mei 2015

Spreuk 156 – Illusoire inkapseling – 7 mei 2015

Spreuk 155 – Verstommen – 4 mei 2015

Spreuk 154 – Skelet en eeuwige rede – 2 mei 2015

Spreuk 153 – Geognosie en verbeeldingskracht - 30 april 2015

Spreuk 152 – Creatief omwerken – 28 april 2015

Spreuk 151 – Onderscheiden van rede en verstand – 25 april 2015

Spreuk 150 – Algemene oorzaken – 18 april 2015

Spreuk 149 – Eenvoud – 16 april 2015

Spreuk 148 – Ondeelbaar fenomeen – 15 april 2015

Spreuk 147 – Geschiedkundige methode – 13 april 2015

Spreuk 146 – Mechaniseren – 12 april 2015

Spreuk 145 – Tezamen gedacht – 11 april 2015

Spreuk 144 – Symptoom en kwaal – 9 april 2015

Spreuk 143 – Werking en oorzaak – 8 april 2015

Spreuk 142 – Nadelen bij vragen over oorzakelijkheid – 6 april 2015

Spreuk 141 – Causaliteitsdenken – 5 april 2015

Spreuk 140 - Nabijgelegen fenomenen en hardleersheid – 4 april 2015

Spreuk 139 – Fenomenen gewaarworden – 3 april 2015

Spreuk 138 – Mensheidsformaat of kleingeestigheid – 2 april 2015

Spreuk 137 – Oerfenomenen en angst – 31 maart 2015

Spreuk 136 – Karakteristieke oerfenomenen – 30 maart 2015

Spreuk 135 – Kernvraagstukken – 29 maart 2015

Spreuk 134 – Oorspronkelijke condities – 28 maart 2015

Spreuk 133 – Voortgang onderzoek – 23 maart 2015

Spreuk 132 – Elementaire ervaringen – 22 maart 2015

Spreuk 131 – Beroep doen op metafysica – 21 maart 2015

Spreuk 130 – Metafysica van de verschijnselen – 20 maart 2015

Spreuk 129 – Bestaan – 19 maart 2015

Spreuk 128 – Betrekkelijk en toch absoluut – 18 maart 2015

Spreuk 127 – De natuur en het bijzondere en het algemene – 17 maart 2015

Spreuk 126 – Ware symboliek – 16 maart 2015

Spreuk 125 – Bijzonder algemeen – 15 maart 2015

Spreuk 124 – Geldige algemeenheid – 14 maart 2015

Spreuk 123 – Trefzeker – 13 maart 2015

Spreuk 122 – Operationeel waarheidsgevoel – 12 maart 2015

Spreuk 121 – Waarde van fenomenen – 11 maart 215

Spreuk 120 – Experiment – 10 maart 2015

Spreuk 119 – Uitvindingen en ontdekkingen – 9 maart 2015

Spreuk 118 – Principe van de kleurschakering – 8 maart 2015

Spreuk 117 – Werkende beginselen – 25 februari 2015

Spreuk 116 – Deelverklaring – 24 februari 2015

Spreuk 115 – Van weten naar wetenschap – 23 februari 2015

Spreuk 114 – Groeiende twijfel – 22 februari 2015

Spreuk 113 – Waarachtig en leugenachtig – 21 februari 2015

Spreuk 112 – Wetenschappelijke zekerheid – 20 februari 2015

Spreuk 111 – Spinozisme versus machiavellisme – 19 februari 2015

Spreuk 110 – Enthousiast overdenken – 18 februari 2015

Spreuk 109 – Consequenties – 17 februari 2015

Spreuk 108 – Praktijk en mensenverstand – 16 februari 2015

Spreuk 107 – Filosofie en mensenverstand – 15 februari 2015

Spreuk 106 – Kritiek van het mensenverstand – 14 februari 2015

Spreuk 105 – Algemeen verstand – 13 februari 2015

Spreuk 104 – Genius – 12 februari 2015

Spreuk 103 – Markant – 11 februari 2015

Spreuk 102 – Onderscheid en verstand – 10 februari 2015

Spreuk 101 – Uit elkaar houden en invoegen – 9 februari 2015

Spreuk 100 – Poëzie van het genie – 8 februari 2015

Spreuk 99 – Uiterlijk en innerlijk – 7 februari 2015

Spreuk 98 – Gewoon bekijken en zuiver aanschouwen – 6 februari 2015

Spreuk 97 – Zuiver opvatten en recht doen – 5 februari 2015

Spreuk 96 – Vruchtbare beschouwingswijze – 4 februari 2015

Spreuk 95 – Geen mythologie en legenden in de wetenschap – 3 februari 2015

Spreuk 94 – Twee klippen – 2 februari 2015

Spreuk 93 – Niet op slot gooien – 1 februari 2015

Spreuk 92 – Analogie met goed gezelschap – 31 januari 2015

Spreuk 91 – Inductie – 30 januari 2015

Spreuk 90 – Voortschrijden – 29 januari 2015

Spreuk 89 – Axioma enthymeem – 28 januari 2015

Spreuk 88 – Ongeluk – 27 januari 2015

Spreuk 87 – Herleiden en relateren – 26 januari 2015

Spreuk 86 – Eenvoud – 25 januari 2015

Spreuk 85 – Strategie – 24 januari 2015

Spreuk 84 – Probleem onderkennen – 23 januari 2015

Spreuk 83 – Miniaturen – 22 januari 2015

Spreuk 82 – Leemten – 21 januari 2015

Spreuk 81 – Afstemmen – 20 januari 2015

Spreuk 80 – Zekere koers met open blik – 19 januari 2015

Spreuk 79 – Bekopen en losraken – 18 januari 2015

Spreuk 78 – Feedback – 17 januari 2015

Spreuk 77 – Diepgang – 16 januari 2015

Spreuk 76 – Gelijke bron – 15 januari 2015

Spreuk 75 – Speelruimte voor vergissingen – 14 januari 2015

Spreuk 74 – Onwillig mopperen – 13 januari 2015

Spreuk 73 – Direct benutten – 12 januari 2015

Spreuk 72 – Voortreffelijkheid – 11 januari 2015

Spreuk 71 – Ware wijsheid – 10 januari 2015

Spreuk 70 – Wakker ontwaken – 9 januari 2015

Spreuk 69 – Achterhalen – 8 januari 2015

Spreuk 68 – Bestendigen – 7 januari 2015

Spreuk 67 – Aanmatiging matigen – 6 januari 2015

Spreuk 66 – Geholpen worden of verward raken – 5 januari 2015

Spreuk 65 – Binnensluipen en afweren – 4 januari 2015

Spreuk 64 – Onjuiste voorstelling van zaken – 3 januari 2015

Spreuk 63 – Vasthouden of loslaten – 2 januari 2015

Spreuk 62 – Goede voornemens – 1 januari 2015

2014

Spreuk 61 – Geen idee – 31 december 2014

Spreuk 60 - Realiteitszin, aannamen en hersenschimmen – 30 december 2014

Spreuk 59 – Guitig opgestelde hypothesen – 29 december 2014

Spreuk 58 – Rijzende problemen – 28 december 2014

Spreuk 57 – Hypothesen als loopplanken – 27 december 2014

Spreuk 56 – Wirwar – 26 december 2014

Spreuk 55 - Vitterige waarnemers en grillige theoretici – 25 december 2014

Spreuk 54 – Abstraheren en concretiseren – 24 december 2014

Spreuk 53 – Nut van theorieën – 23 december 2014

Spreuk 52 – Nietszeggende gemiddelden – 22 december 2014

Spreuk 51 – Zuivere ervaring – 21 december 2014

Spreuk 50 – Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Spreuk 49 – Onverloochenbaar – 19 december 2014

Spreuk 48 – Eigenheid – 18 december 2014

Spreuk 47 – Januskop – 17 december 2014

Spreuk 46 – Dialectiek – 16 december 2014

Spreuk 45 – Terminologie in verhouding tot fenomenen – 15 december 2014

Spreuk 44 – In het oog vatten en doordenken – 14 december 2014

Spreuk 43 – Taalworstelingen – 13 december 2014

Spreuk 42 – Bemoeienis – 12 december 2014

Spreuk 41 – Zelfeducatie en ondersteuning – 11 december 2014

Spreuk 40 – Transparantie – 10 december 2014

Spreuk 39 – Maximes helder bezien – 9 december 2014

Spreuk 38 – Omstreden raken – 8 december 2014

Spreuk 37 – Zwart op wit – 7 december 2014

Spreuk 36 - Gehoorbereik – 6 december 2014

Spreuk 35 – Onbegrip 5 december 2014

Spreuk 34 – Vermeend weerleggen – 4 december 2014

Spreuk 33 – Gezindheden – 3 december 2014

Spreuk 32 – Leer van Newton – 2 december 2014

Spreuk 31 – Onenigheid en problemen – 1 december 2014

Spreuk 30 – Gekante meningen – 30 november 2014

Spreuk 29 – Probleemstelling en twistappels – 29 november 2014

Spreuk 28 – Stokken en stilstaan – 28 november 2014

Spreuk 27 – Verstaanbaarheid – 27 november 2014

Spreuk 26 – Inlevingsvermogen – 26 november 2014

Spreuk 25 – Glad ijs – 25 november 2014

Spreuk 24 – Vrije val en botsing – 24 november 2014

Spreuk 23 – Antropomorfisme inherent aan menselijke natuur – 23 november 2014

Spreuk 22 – Wie of wat spreekt zich uit? – 22 november 2014

Spreuk 21 – Gelijke onderkent gelijke – 21 november 2014

Spreuk 20 – Uitgangspunt bij menselijke waarheden – 20 november 2014

Spreuk 19 – Menselijke voorstellingswijze en menselijke waarheid – 19 november 2014

Spreuk 18 – Ja en nee uit de mond van de natuur – 18 november 2014

Spreuk 17 – Verstand en hulpmiddelen – 17 november 2014

Spreuk 16 – Vrije focus – 16 november 2014

Spreuk 15 – Het onbeschrijfbare beschrijven – 15 november 2014

Spreuk 14 – Berekening en experiment – 14 november 2014

Spreuk 13 – Mens en moderne fysica – 13 november 2014

Spreuk 12 – Tolk van het verstand – 12 november 2014

Spreuk 11 – Zintuiglijke ervaringen en geestelijke vermogens – 11 november 2014

Spreuk 10 – Perspectivische wetten – 10 november 2014

Spreuk 9 – Blikrichting en corresponderende hoek – 9 november 2014

Spreuk 8 – Verschilzicht en positieverandering – 8 november 2014

Spreuk 7 – Gezichtsvermogen – 7 november 2014

Spreuk 6 – Vergelijken – 6 november 2014

Spreuk 5 – Aan- en indachtigheid – 5 november 2014

Spreuk 4 – Bedrieglijk oordeel – 4 november 2014

Spreuk 3 – Betrouwbare zintuigen – 3 november 2014

Spreuk 2 – Menselijke wijsheid – 2 november 2014

Spreuk 1 - Kenverhoudingen - 1 november 2014

Inleiding en verantwoording van Rudolf Steiner – 1 november 2014

Introductie en verantwoording – 1 november 2014