dinsdag 18 november 2014

Ja en nee uit mond van de natuur

Johann Wolfgang von Goethe                                                              Spreuk 18
                                                                          Hoofdstuk 1: Het onderscheiden



De natuur verstomt bij marteling; haar trouwe antwoord op eerlijke vragen is: Ja!, ja! Nee!, nee! , de rest is uit den boze.


Die Natur verstummt auf der Folter; ihre treue Antwort auf redliche Frage ist: Ja! ja! Nein! nein! alles Übrige ist vom Übel.



Rudolf Steiner                                                                                  Commentaar
                                                                                                        bij spreuk 18



De natuur onthult zich het best aan het zuiver verstandelijk begrijpen, niet aan kunstmatige instrumenten, die vergeleken met haar werken als foltering.
Vergelijk Faust: "Wat zij (de natuur) jouw geest niet onthullen mag, dat dwing jij haar niet af met hefbomen en schroeven."


(Hoger dan iets anders in de reeks van natuurverschijnselen staat het proces, welke zich direct in het fysieke en psychische organisme van mensen afspeelt, wanneer de dingen de gebeurtenissen van de natuur op hem inwerken. Kunstmatige instrumenten kunnen de kennis weliswaar ondersteunen; hun resultaat heeft echter een kenniswaarde die geringer is dan de werking van de voorwerpen op de menselijke organen en op de menselijk geest zelf. Het beeld dat met het oog wordt geschetst, staat hoger dan dat wat door optische apparaten tot stand wordt gebracht.)


Die Natur offenbart sich am besten dem reinen Menschensinn, nicht den künstlichen In-strumenten, die ihr gegenüber wie eine Folter wirken. Vergleich Faust: «Was sie (die Natur) deinem Geist nicht offenbaren mag, das zwingst du ihr nicht ab mit Hebeln und mit Schrauben.»

(Höher als irgend etwas anderes in der Reihe der Naturvorgänge steht der Prozeß, der sich unmittelbar im physischen und psychischen Organismus des Menschen abspielt, wenn die Dinge und Ereignisse der Natur auf ihn einwirken. Künstliche Instrumente können die Erkenntnis zwar unterstützen; ihr Ergebnis hat aber einen Erkenntniswert, der geringer ist als die Wirkung der Gegenstände auf die menschlichen Organe und den menschlichen Geist selbst. Das Bild, das durch das Auge entworfen wird, steht höher als das, welches durch optische Apparate bewirkt wird.)


Audiovisuele weergave spreuk 18




Muziek
Entreactes und Gesänge zu Goethes Faust - Franz Carl Adelbert Eberwein

6 opmerkingen:

  1. Redactioneel commentaar bij spreuk 18 – Noten 1 tot en met 3

    Francis Bacon (1561 – 1626) wordt dikwijls beschouwd als grondlegger of duidelijkste representant van de idee en intentie om de natuur op de pijnbank leggen om haar geheimen te ontfutselen. Tegenwoordig trekken een aantal wetenschapsfilosofen en wetenschapsjournalisten dat in twijfel. Net zo goed als er altijd nog vele wetenschappers en academici zijn die aan deze opvatting vasthouden. Een uitstekend verzorgd boek over Bacons bijzondere en zeer invloedrijke kijk op de natuur en de mens is Francis Bacon – Aforismen – Over de interpretatie van de natuur en het rijk van de mens (2006).

    ② Nogal eens worden Francis Bacon en Galileo Galilei (1564 – 1642) als twee denkers en onderzoekers beschouwd die het moderne natuurwetenschappelijk denken definitief hebben ingeluid, een betekenisvolle breuklijn markerend tussen (1) oud aristotelisch denken, inclusief een daaraan verbonden natuurfilosofie, en (2) het moderne natuurwetenschappelijke denken zoals we dat tegenwoordig kennen. Voor een interessant en belangrijk boek van Galileo Galilei vakkundig naar het Nederlands vertaald door Hans van den Berg zie: Dialoog over de twee voornaamste wereldsystemen (dat van Ptolemaeus en dat van Copernicus) (2012).

    ③ Ook Rudolf Steiner plaatst deze twee mensen in deze zin naast elkaar in zijn Die Rätsel der Philosophie in ihrer Geschichte als Umriss dargestellt (GA 18). Dat doet hij in het bijzonder op bladzijden 102 tot en met 106 en 110 en 111 in dat boek. Die niet onbelangrijke tekstdelen van Steiner daarover vallen te lezen in het document Francis Bacon en Galileo Galilei (Antroposofie in perspectief). Nog niet vertaald naar het Nederlands.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Redactioneel commentaar bij spreuk 18 – Noten 4 en 5

    ④ Ook Johann Wolfgang Goethe heeft zich met beide heren beziggehouden en bovendien met elkaar vergeleken. Net zoals Steiner dat deed, mogelijk daartoe geïnspireerd door Goethe. Steiner haalt in de gememoreerde tekstdelen dienaangaande namelijk ook Goethe aan. Zie het volgende tekstcitaat:

    Uit: Francis Bacon en Galileo Galilei (Antroposofie in perspectief)
    Johann Wolfgang von Goethe:

    «Schien durch die Verulamische Zerstreuungsmethode die Naturwissenschaft auf ewig zersplittert, so ward sie durch Galilei sogleich wieder zur Sammlung gebracht: er führte die Naturlehre wieder in den Menschen zurück, und zeigte schon in früher Jugend, daß dem Genie ein Fall für tausend gelte, indem er sich aus schwingenden Kirchenlampen die Lehre des Pendels und des Falles der Körper entwickelte. Alles kommt in der Wissenschaft auf das an, was man ein Aperçu nennt, auf ein Gewahrwerden dessen, was eigentlich den Erscheinungen zum Grunde liegt. Und ein solches Gewahrwerden ist bis ins Unendliche fruchtbar. »

    ⑤ Uit dit tekstdeel, spreekt naast de waardevolle vergelijking van Goethe, ook Goethe’s notie, onderschreven door Steiner, van wat hij aperçu noemt. Aperçu ziet Goethe als een belangrijk geestelijk vermogen van de mens, waarover echter niet alle mensen (gelijkelijk of in het geheel niet) beschikken. In moderne woordenboeken kom je nogal eens de korte aanduiding aperçu = samenvatting aan. Doch daarmee wordt de inhoud van dit begrip naar mijn idee schromelijk te kort gedaan. Zie bijvoorbeeld wat het Goethe-Wörterbuch over aperçu te melden heeft: Aperçu – Goethe-Wörterbuch. Daarmee mag natuurlijk tevens worden afgevraagd welke relatie bestaat tussen → ‘zuiver verstandelijk begrijpen’(Duits: reinen Menschensinn) en → ‘aperçu’, want van een verband tussen die twee moet zeker sprake zijn.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Aan Eckermann schreef Goethe op 11.03.1828 deze Aperçu;
      "Jede Produktivität höchster Art, jedes bedeutende Aperçu, jede Erfindung, jeder grosse Gedanke, der Früchte bringt und Folge hat, steht in niemandes Gewalt und ist über irdische Macht erhaben.
      Dergleichen hat der Mensch als unverhoffte Geschenke von oben, als reine Kinder Gottes zu betrachten, die er mit freudigen Dank zu empfangen und zu verehren hat.


      Hier is zogezien, sprake van een blog met "Aperçu" gehalte.

      Verwijderen
  3. In (o.a.) het volgen van de wisselingen van de natuur, kan de natuur veel wijsheid prijs geven.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Ja Marika. Dat denk ik ook. Heel zeker.

      Verwijderen
    2. Matthijs wat een mooie zin van Goethe, die je hier plaatst. En inderdaad dit blog van John heeft "Aperçu" gehalte. Met dank aan John. Nog een bijzondere aanvulling op deze uitspraak van Goethe. Op 24 februari 1824 zegt Goethe tegen Eckermann: 'Wenn nur das Denken nicht so schwer waere! Das Schlimme aber ist, das alle Denken zum Denken nichts hilft; man muss von Nature richtig sein, so das die guten Einfaelle immer wie freie Kinder Gottes vor uns dastehen und uns zurufen: 'Da sind wir!" De geschenken van boven zijn 'vrije kinderen van God'. Buiging ...

      Verwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Sprüche in Prosa

2015

Spreuk 158 – Levende eenheid – 14 mei 2015

Spreuk 157 – Heuristiek – 12 mei 2015

Spreuk 156 – Illusoire inkapseling – 7 mei 2015

Spreuk 155 – Verstommen – 4 mei 2015

Spreuk 154 – Skelet en eeuwige rede – 2 mei 2015

Spreuk 153 – Geognosie en verbeeldingskracht - 30 april 2015

Spreuk 152 – Creatief omwerken – 28 april 2015

Spreuk 151 – Onderscheiden van rede en verstand – 25 april 2015

Spreuk 150 – Algemene oorzaken – 18 april 2015

Spreuk 149 – Eenvoud – 16 april 2015

Spreuk 148 – Ondeelbaar fenomeen – 15 april 2015

Spreuk 147 – Geschiedkundige methode – 13 april 2015

Spreuk 146 – Mechaniseren – 12 april 2015

Spreuk 145 – Tezamen gedacht – 11 april 2015

Spreuk 144 – Symptoom en kwaal – 9 april 2015

Spreuk 143 – Werking en oorzaak – 8 april 2015

Spreuk 142 – Nadelen bij vragen over oorzakelijkheid – 6 april 2015

Spreuk 141 – Causaliteitsdenken – 5 april 2015

Spreuk 140 - Nabijgelegen fenomenen en hardleersheid – 4 april 2015

Spreuk 139 – Fenomenen gewaarworden – 3 april 2015

Spreuk 138 – Mensheidsformaat of kleingeestigheid – 2 april 2015

Spreuk 137 – Oerfenomenen en angst – 31 maart 2015

Spreuk 136 – Karakteristieke oerfenomenen – 30 maart 2015

Spreuk 135 – Kernvraagstukken – 29 maart 2015

Spreuk 134 – Oorspronkelijke condities – 28 maart 2015

Spreuk 133 – Voortgang onderzoek – 23 maart 2015

Spreuk 132 – Elementaire ervaringen – 22 maart 2015

Spreuk 131 – Beroep doen op metafysica – 21 maart 2015

Spreuk 130 – Metafysica van de verschijnselen – 20 maart 2015

Spreuk 129 – Bestaan – 19 maart 2015

Spreuk 128 – Betrekkelijk en toch absoluut – 18 maart 2015

Spreuk 127 – De natuur en het bijzondere en het algemene – 17 maart 2015

Spreuk 126 – Ware symboliek – 16 maart 2015

Spreuk 125 – Bijzonder algemeen – 15 maart 2015

Spreuk 124 – Geldige algemeenheid – 14 maart 2015

Spreuk 123 – Trefzeker – 13 maart 2015

Spreuk 122 – Operationeel waarheidsgevoel – 12 maart 2015

Spreuk 121 – Waarde van fenomenen – 11 maart 215

Spreuk 120 – Experiment – 10 maart 2015

Spreuk 119 – Uitvindingen en ontdekkingen – 9 maart 2015

Spreuk 118 – Principe van de kleurschakering – 8 maart 2015

Spreuk 117 – Werkende beginselen – 25 februari 2015

Spreuk 116 – Deelverklaring – 24 februari 2015

Spreuk 115 – Van weten naar wetenschap – 23 februari 2015

Spreuk 114 – Groeiende twijfel – 22 februari 2015

Spreuk 113 – Waarachtig en leugenachtig – 21 februari 2015

Spreuk 112 – Wetenschappelijke zekerheid – 20 februari 2015

Spreuk 111 – Spinozisme versus machiavellisme – 19 februari 2015

Spreuk 110 – Enthousiast overdenken – 18 februari 2015

Spreuk 109 – Consequenties – 17 februari 2015

Spreuk 108 – Praktijk en mensenverstand – 16 februari 2015

Spreuk 107 – Filosofie en mensenverstand – 15 februari 2015

Spreuk 106 – Kritiek van het mensenverstand – 14 februari 2015

Spreuk 105 – Algemeen verstand – 13 februari 2015

Spreuk 104 – Genius – 12 februari 2015

Spreuk 103 – Markant – 11 februari 2015

Spreuk 102 – Onderscheid en verstand – 10 februari 2015

Spreuk 101 – Uit elkaar houden en invoegen – 9 februari 2015

Spreuk 100 – Poëzie van het genie – 8 februari 2015

Spreuk 99 – Uiterlijk en innerlijk – 7 februari 2015

Spreuk 98 – Gewoon bekijken en zuiver aanschouwen – 6 februari 2015

Spreuk 97 – Zuiver opvatten en recht doen – 5 februari 2015

Spreuk 96 – Vruchtbare beschouwingswijze – 4 februari 2015

Spreuk 95 – Geen mythologie en legenden in de wetenschap – 3 februari 2015

Spreuk 94 – Twee klippen – 2 februari 2015

Spreuk 93 – Niet op slot gooien – 1 februari 2015

Spreuk 92 – Analogie met goed gezelschap – 31 januari 2015

Spreuk 91 – Inductie – 30 januari 2015

Spreuk 90 – Voortschrijden – 29 januari 2015

Spreuk 89 – Axioma enthymeem – 28 januari 2015

Spreuk 88 – Ongeluk – 27 januari 2015

Spreuk 87 – Herleiden en relateren – 26 januari 2015

Spreuk 86 – Eenvoud – 25 januari 2015

Spreuk 85 – Strategie – 24 januari 2015

Spreuk 84 – Probleem onderkennen – 23 januari 2015

Spreuk 83 – Miniaturen – 22 januari 2015

Spreuk 82 – Leemten – 21 januari 2015

Spreuk 81 – Afstemmen – 20 januari 2015

Spreuk 80 – Zekere koers met open blik – 19 januari 2015

Spreuk 79 – Bekopen en losraken – 18 januari 2015

Spreuk 78 – Feedback – 17 januari 2015

Spreuk 77 – Diepgang – 16 januari 2015

Spreuk 76 – Gelijke bron – 15 januari 2015

Spreuk 75 – Speelruimte voor vergissingen – 14 januari 2015

Spreuk 74 – Onwillig mopperen – 13 januari 2015

Spreuk 73 – Direct benutten – 12 januari 2015

Spreuk 72 – Voortreffelijkheid – 11 januari 2015

Spreuk 71 – Ware wijsheid – 10 januari 2015

Spreuk 70 – Wakker ontwaken – 9 januari 2015

Spreuk 69 – Achterhalen – 8 januari 2015

Spreuk 68 – Bestendigen – 7 januari 2015

Spreuk 67 – Aanmatiging matigen – 6 januari 2015

Spreuk 66 – Geholpen worden of verward raken – 5 januari 2015

Spreuk 65 – Binnensluipen en afweren – 4 januari 2015

Spreuk 64 – Onjuiste voorstelling van zaken – 3 januari 2015

Spreuk 63 – Vasthouden of loslaten – 2 januari 2015

Spreuk 62 – Goede voornemens – 1 januari 2015

2014

Spreuk 61 – Geen idee – 31 december 2014

Spreuk 60 - Realiteitszin, aannamen en hersenschimmen – 30 december 2014

Spreuk 59 – Guitig opgestelde hypothesen – 29 december 2014

Spreuk 58 – Rijzende problemen – 28 december 2014

Spreuk 57 – Hypothesen als loopplanken – 27 december 2014

Spreuk 56 – Wirwar – 26 december 2014

Spreuk 55 - Vitterige waarnemers en grillige theoretici – 25 december 2014

Spreuk 54 – Abstraheren en concretiseren – 24 december 2014

Spreuk 53 – Nut van theorieën – 23 december 2014

Spreuk 52 – Nietszeggende gemiddelden – 22 december 2014

Spreuk 51 – Zuivere ervaring – 21 december 2014

Spreuk 50 – Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Spreuk 49 – Onverloochenbaar – 19 december 2014

Spreuk 48 – Eigenheid – 18 december 2014

Spreuk 47 – Januskop – 17 december 2014

Spreuk 46 – Dialectiek – 16 december 2014

Spreuk 45 – Terminologie in verhouding tot fenomenen – 15 december 2014

Spreuk 44 – In het oog vatten en doordenken – 14 december 2014

Spreuk 43 – Taalworstelingen – 13 december 2014

Spreuk 42 – Bemoeienis – 12 december 2014

Spreuk 41 – Zelfeducatie en ondersteuning – 11 december 2014

Spreuk 40 – Transparantie – 10 december 2014

Spreuk 39 – Maximes helder bezien – 9 december 2014

Spreuk 38 – Omstreden raken – 8 december 2014

Spreuk 37 – Zwart op wit – 7 december 2014

Spreuk 36 - Gehoorbereik – 6 december 2014

Spreuk 35 – Onbegrip 5 december 2014

Spreuk 34 – Vermeend weerleggen – 4 december 2014

Spreuk 33 – Gezindheden – 3 december 2014

Spreuk 32 – Leer van Newton – 2 december 2014

Spreuk 31 – Onenigheid en problemen – 1 december 2014

Spreuk 30 – Gekante meningen – 30 november 2014

Spreuk 29 – Probleemstelling en twistappels – 29 november 2014

Spreuk 28 – Stokken en stilstaan – 28 november 2014

Spreuk 27 – Verstaanbaarheid – 27 november 2014

Spreuk 26 – Inlevingsvermogen – 26 november 2014

Spreuk 25 – Glad ijs – 25 november 2014

Spreuk 24 – Vrije val en botsing – 24 november 2014

Spreuk 23 – Antropomorfisme inherent aan menselijke natuur – 23 november 2014

Spreuk 22 – Wie of wat spreekt zich uit? – 22 november 2014

Spreuk 21 – Gelijke onderkent gelijke – 21 november 2014

Spreuk 20 – Uitgangspunt bij menselijke waarheden – 20 november 2014

Spreuk 19 – Menselijke voorstellingswijze en menselijke waarheid – 19 november 2014

Spreuk 18 – Ja en nee uit de mond van de natuur – 18 november 2014

Spreuk 17 – Verstand en hulpmiddelen – 17 november 2014

Spreuk 16 – Vrije focus – 16 november 2014

Spreuk 15 – Het onbeschrijfbare beschrijven – 15 november 2014

Spreuk 14 – Berekening en experiment – 14 november 2014

Spreuk 13 – Mens en moderne fysica – 13 november 2014

Spreuk 12 – Tolk van het verstand – 12 november 2014

Spreuk 11 – Zintuiglijke ervaringen en geestelijke vermogens – 11 november 2014

Spreuk 10 – Perspectivische wetten – 10 november 2014

Spreuk 9 – Blikrichting en corresponderende hoek – 9 november 2014

Spreuk 8 – Verschilzicht en positieverandering – 8 november 2014

Spreuk 7 – Gezichtsvermogen – 7 november 2014

Spreuk 6 – Vergelijken – 6 november 2014

Spreuk 5 – Aan- en indachtigheid – 5 november 2014

Spreuk 4 – Bedrieglijk oordeel – 4 november 2014

Spreuk 3 – Betrouwbare zintuigen – 3 november 2014

Spreuk 2 – Menselijke wijsheid – 2 november 2014

Spreuk 1 - Kenverhoudingen - 1 november 2014

Inleiding en verantwoording van Rudolf Steiner – 1 november 2014

Introductie en verantwoording – 1 november 2014