vrijdag 14 november 2014

Berekening en experiment

Johann Wolfgang von Goethe                                                             Spreuk 14
                                                                      Uit hoofstuk 1: Het onderscheiden



Zo is het ook met het berekenen. Veel is er waar, wat zich niet berekenen laat, zoals er zeer veel is wat niet in een doorslaggevend experiment tot uitdrukking kan komen.


Ebenso ist es mit dem Berechnen. Es ist vieles wahr, was sich nicht berechnen läßt, sowie sehr vieles, was sich nicht bis zum entschiedenen Experiment bringen läßt.



Rudolf Steiner                                                                                  Commentaar
                                                                                   bij spreuk 13 tot en met 18



Hoger dan iets anders in de reeks van natuurverschijnselen staat het proces, welke zich direct in het fysieke en psychische organisme van de mens afspeelt, wanneer de dingen de gebeurtenissen van de natuur op hem inwerken. Kunstmatige instrumenten kunnen de kennis weliswaar ondersteunen; hun resultaat heeft echter een kenniswaarde die geringer is dan de werking van de voorwerpen op de menselijke organen en op de menselijk geest zelf. Het beeld dat met het oog wordt geschetst, staat hoger dan dat wat door optische apparaten tot stand wordt gebracht.


Höher als irgend etwas anderes in der Reihe der Naturvorgänge steht der Prozeß, der sich unmittelbar im physischen und psychischen Organismus des Menschen abspielt, wenn die Dinge und Ereignisse der Natur auf ihn einwirken. Künstliche Instrumente können die Erkenntnis zwar unterstützen; ihr Ergebnis hat aber einen Erkenntniswert, der geringer ist als die Wirkung der Gegenstände auf die menschlichen Organe und den menschlichen Geist selbst. Das Bild, das durch das Auge entworfen wird, steht höher als das, welches durch optische Apparate bewirkt wird.


Audiovisuele weergave spreuk 14




Muziek
Der Rattenfänger - Hugo Wolf

3 opmerkingen:

  1. Redactionele opmerkingen en noten bij spreuk 14 – Deel 1

    ① Ook wat hiermee naar voren wordt gebracht is nog altijd actueel uiteraard. Zeer actueel mag worden gezegd. Wat kan wel en niet worden gemeten, gewogen en berekend en wat niet? En hoe verhoudt het wel dan niet kwantificeerbare, vergelijk hiermee kwaliteit en het kwalificeerbare, zich tot wel dan niet zinvolle experimenten? Daarover valt veel op te merken. Op dit moment snij ik bij dit punt enkel het volgende even aan. Uit Begrippen Wetenschapsfilosofie in context, opgesteld van Rob van Gerwen, verbonden aan de Universiteit van Utrecht:

    Kwantificatie
    Door de gegevens te kwantificeren brengen wetenschappers de toevalsfactor onder controle. Dit is bij voorbeeld nodig als je niet kunt experimenteren, zoals in de geschiedenis: men zal dan een zo groot mogelijke kwantiteit aan gegevens verzamelen en deze via statistische methodes tot rekeneenheden maken. Zulke kwantificatie kan niet zonder interpretatie: de uitkomsten moeten in een kader geplaatst worden. Let wel, niet alles in het verleden is telbaar. Sommige aspecten vragen om een kwalitatieve, of narratieve, benadering.

    Dit is een interessante begripsomschrijving van Van Gerwen. Zijn opmerking hierbij ‘Let wel, niet alles in het verleden is telbaar’ springt er voor mij uit. Goethe stelt, met Steiner, en ik denk met recht, dat niet alleen alles uit verleden niet telbaar is, omdat niet alle datagegevens voorhanden zijn, doch evenzeer niet alles in het heden telbaar is, ondanks het feit dat een momentele werkelijkheid voor mensen (doorgaans) veel meer datagegevens bevat.

    And a serious battle to gain more and more data is going on in het huidige informatietijdperk, nietwaar? Niet alleen op dit moment, maar juist ook naar de immer nakende toekomst toe. Zie de onophoudelijke exponentiële groei en kracht van (kunstmatige) meet- en waarnemingsinstrumenten en het delen en pushen van (des)informatie in de sociale media. Experimenten leveren dikwijls meer en soms ook nieuwe data op, niet alleen maar meer van hetzelfde, en meer en nieuwe data kan ook weer tot nieuwe of uitgebreidere experimenten uitnodigen. En zo gaat dit hand in hand in slipstream en met vliegende vaart steeds weer dansend voort. Vergelijkingmateriaal, de inhoud van het boek Het bouwen van een brein, geschreven door de futurist en uitvinder Raymund Kurzweil. Kurzweil trekt één en ander in extreme, maar wel vanuit een zekere innerlijke eerlijkheid en volstrekt consequent doorgedacht.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Redactionele opmerkingen en noten bij spreuk 14 – Deel 2

    Francis Bacon (1561 – 1626) propageerde reeds bijna vijfhonderd jaar geleden de invoering en toepassing van de natuurwetenschappelijke experimenten die wij vandaag de dag zo goed kennen. Hij is in dat opzicht een echte representant van wat in antroposofisch jargon ook wel het tijdperk en de beschaving van de bewustzijnsziel wordt genoemd. Steiner gaat in op wezenlijke finesses van Bacons benaderingswijze in zijn geschrift Goethes wereldbeschouwing (GA 6) en wel in de paragraaf De gevolgen van de platonistische wereldbeschouwing, bladzijde 30 tot en met 39.

    Dit vormt een onderdeel van het hoofdstuk Goethes positie binnen de ontwikkeling van het westerse denken uit het genoemde boek. In deze paragraaf behandelt Steiner ook op heldere wijze de kritische kanttekeningen bij de platonische wereldbeschouwing te plaatsen vallen, het historische probleem van het dualisme, welke culmineerde in de kennistheoretische opvattingen van Emanuel Kant (1724 - 1804). Zie voor dit alles met name de geel gearceerde tekstdelen uit de paragraaf De gevolgen van de platonistische wereldbeschouwing.

    ③ De fenomenologische kennismethode van Goethe staat volgens Steiner in een bijzondere verhouding tot wiskunde. Daarover verwijst hij naar (1) Goethe’s serie opstellen ‘Verhältnis zur Methodik’ uit zijn natuurwetenschappelijk werken en (2) naar deel 3 uit ‘Sprüche in Prosa’, getiteld Mathematik, waarvan de spreuken in de loop van 2015/16 hier op dit weblog aan de orde zullen komen, want deel 3 begint met spreuk 324 en eindigt met spreuk 436. Steiner mededeling hierover valt te lezen in een tekstpassage uit zijn voordrachtenreeks Voorbij de grenzen van de natuur (GA 322), bladzijde 52 en 53. Die desbetreffende tekstpassage valt op deze webpagina te lezen: Goethe’s verhouding tot wiskunde.

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Ik ontwaar nu in bovenstaand redactioneel commentaar, in deel 1 en deel 2, enige typefouten. Enkele woorden die ik in enige zinsneden van hierboven per ongeluk weg liet. Dit zal ik in de loop van dit weekend herstellen.

    BeantwoordenVerwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Sprüche in Prosa

2015

Spreuk 158 – Levende eenheid – 14 mei 2015

Spreuk 157 – Heuristiek – 12 mei 2015

Spreuk 156 – Illusoire inkapseling – 7 mei 2015

Spreuk 155 – Verstommen – 4 mei 2015

Spreuk 154 – Skelet en eeuwige rede – 2 mei 2015

Spreuk 153 – Geognosie en verbeeldingskracht - 30 april 2015

Spreuk 152 – Creatief omwerken – 28 april 2015

Spreuk 151 – Onderscheiden van rede en verstand – 25 april 2015

Spreuk 150 – Algemene oorzaken – 18 april 2015

Spreuk 149 – Eenvoud – 16 april 2015

Spreuk 148 – Ondeelbaar fenomeen – 15 april 2015

Spreuk 147 – Geschiedkundige methode – 13 april 2015

Spreuk 146 – Mechaniseren – 12 april 2015

Spreuk 145 – Tezamen gedacht – 11 april 2015

Spreuk 144 – Symptoom en kwaal – 9 april 2015

Spreuk 143 – Werking en oorzaak – 8 april 2015

Spreuk 142 – Nadelen bij vragen over oorzakelijkheid – 6 april 2015

Spreuk 141 – Causaliteitsdenken – 5 april 2015

Spreuk 140 - Nabijgelegen fenomenen en hardleersheid – 4 april 2015

Spreuk 139 – Fenomenen gewaarworden – 3 april 2015

Spreuk 138 – Mensheidsformaat of kleingeestigheid – 2 april 2015

Spreuk 137 – Oerfenomenen en angst – 31 maart 2015

Spreuk 136 – Karakteristieke oerfenomenen – 30 maart 2015

Spreuk 135 – Kernvraagstukken – 29 maart 2015

Spreuk 134 – Oorspronkelijke condities – 28 maart 2015

Spreuk 133 – Voortgang onderzoek – 23 maart 2015

Spreuk 132 – Elementaire ervaringen – 22 maart 2015

Spreuk 131 – Beroep doen op metafysica – 21 maart 2015

Spreuk 130 – Metafysica van de verschijnselen – 20 maart 2015

Spreuk 129 – Bestaan – 19 maart 2015

Spreuk 128 – Betrekkelijk en toch absoluut – 18 maart 2015

Spreuk 127 – De natuur en het bijzondere en het algemene – 17 maart 2015

Spreuk 126 – Ware symboliek – 16 maart 2015

Spreuk 125 – Bijzonder algemeen – 15 maart 2015

Spreuk 124 – Geldige algemeenheid – 14 maart 2015

Spreuk 123 – Trefzeker – 13 maart 2015

Spreuk 122 – Operationeel waarheidsgevoel – 12 maart 2015

Spreuk 121 – Waarde van fenomenen – 11 maart 215

Spreuk 120 – Experiment – 10 maart 2015

Spreuk 119 – Uitvindingen en ontdekkingen – 9 maart 2015

Spreuk 118 – Principe van de kleurschakering – 8 maart 2015

Spreuk 117 – Werkende beginselen – 25 februari 2015

Spreuk 116 – Deelverklaring – 24 februari 2015

Spreuk 115 – Van weten naar wetenschap – 23 februari 2015

Spreuk 114 – Groeiende twijfel – 22 februari 2015

Spreuk 113 – Waarachtig en leugenachtig – 21 februari 2015

Spreuk 112 – Wetenschappelijke zekerheid – 20 februari 2015

Spreuk 111 – Spinozisme versus machiavellisme – 19 februari 2015

Spreuk 110 – Enthousiast overdenken – 18 februari 2015

Spreuk 109 – Consequenties – 17 februari 2015

Spreuk 108 – Praktijk en mensenverstand – 16 februari 2015

Spreuk 107 – Filosofie en mensenverstand – 15 februari 2015

Spreuk 106 – Kritiek van het mensenverstand – 14 februari 2015

Spreuk 105 – Algemeen verstand – 13 februari 2015

Spreuk 104 – Genius – 12 februari 2015

Spreuk 103 – Markant – 11 februari 2015

Spreuk 102 – Onderscheid en verstand – 10 februari 2015

Spreuk 101 – Uit elkaar houden en invoegen – 9 februari 2015

Spreuk 100 – Poëzie van het genie – 8 februari 2015

Spreuk 99 – Uiterlijk en innerlijk – 7 februari 2015

Spreuk 98 – Gewoon bekijken en zuiver aanschouwen – 6 februari 2015

Spreuk 97 – Zuiver opvatten en recht doen – 5 februari 2015

Spreuk 96 – Vruchtbare beschouwingswijze – 4 februari 2015

Spreuk 95 – Geen mythologie en legenden in de wetenschap – 3 februari 2015

Spreuk 94 – Twee klippen – 2 februari 2015

Spreuk 93 – Niet op slot gooien – 1 februari 2015

Spreuk 92 – Analogie met goed gezelschap – 31 januari 2015

Spreuk 91 – Inductie – 30 januari 2015

Spreuk 90 – Voortschrijden – 29 januari 2015

Spreuk 89 – Axioma enthymeem – 28 januari 2015

Spreuk 88 – Ongeluk – 27 januari 2015

Spreuk 87 – Herleiden en relateren – 26 januari 2015

Spreuk 86 – Eenvoud – 25 januari 2015

Spreuk 85 – Strategie – 24 januari 2015

Spreuk 84 – Probleem onderkennen – 23 januari 2015

Spreuk 83 – Miniaturen – 22 januari 2015

Spreuk 82 – Leemten – 21 januari 2015

Spreuk 81 – Afstemmen – 20 januari 2015

Spreuk 80 – Zekere koers met open blik – 19 januari 2015

Spreuk 79 – Bekopen en losraken – 18 januari 2015

Spreuk 78 – Feedback – 17 januari 2015

Spreuk 77 – Diepgang – 16 januari 2015

Spreuk 76 – Gelijke bron – 15 januari 2015

Spreuk 75 – Speelruimte voor vergissingen – 14 januari 2015

Spreuk 74 – Onwillig mopperen – 13 januari 2015

Spreuk 73 – Direct benutten – 12 januari 2015

Spreuk 72 – Voortreffelijkheid – 11 januari 2015

Spreuk 71 – Ware wijsheid – 10 januari 2015

Spreuk 70 – Wakker ontwaken – 9 januari 2015

Spreuk 69 – Achterhalen – 8 januari 2015

Spreuk 68 – Bestendigen – 7 januari 2015

Spreuk 67 – Aanmatiging matigen – 6 januari 2015

Spreuk 66 – Geholpen worden of verward raken – 5 januari 2015

Spreuk 65 – Binnensluipen en afweren – 4 januari 2015

Spreuk 64 – Onjuiste voorstelling van zaken – 3 januari 2015

Spreuk 63 – Vasthouden of loslaten – 2 januari 2015

Spreuk 62 – Goede voornemens – 1 januari 2015

2014

Spreuk 61 – Geen idee – 31 december 2014

Spreuk 60 - Realiteitszin, aannamen en hersenschimmen – 30 december 2014

Spreuk 59 – Guitig opgestelde hypothesen – 29 december 2014

Spreuk 58 – Rijzende problemen – 28 december 2014

Spreuk 57 – Hypothesen als loopplanken – 27 december 2014

Spreuk 56 – Wirwar – 26 december 2014

Spreuk 55 - Vitterige waarnemers en grillige theoretici – 25 december 2014

Spreuk 54 – Abstraheren en concretiseren – 24 december 2014

Spreuk 53 – Nut van theorieën – 23 december 2014

Spreuk 52 – Nietszeggende gemiddelden – 22 december 2014

Spreuk 51 – Zuivere ervaring – 21 december 2014

Spreuk 50 – Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Spreuk 49 – Onverloochenbaar – 19 december 2014

Spreuk 48 – Eigenheid – 18 december 2014

Spreuk 47 – Januskop – 17 december 2014

Spreuk 46 – Dialectiek – 16 december 2014

Spreuk 45 – Terminologie in verhouding tot fenomenen – 15 december 2014

Spreuk 44 – In het oog vatten en doordenken – 14 december 2014

Spreuk 43 – Taalworstelingen – 13 december 2014

Spreuk 42 – Bemoeienis – 12 december 2014

Spreuk 41 – Zelfeducatie en ondersteuning – 11 december 2014

Spreuk 40 – Transparantie – 10 december 2014

Spreuk 39 – Maximes helder bezien – 9 december 2014

Spreuk 38 – Omstreden raken – 8 december 2014

Spreuk 37 – Zwart op wit – 7 december 2014

Spreuk 36 - Gehoorbereik – 6 december 2014

Spreuk 35 – Onbegrip 5 december 2014

Spreuk 34 – Vermeend weerleggen – 4 december 2014

Spreuk 33 – Gezindheden – 3 december 2014

Spreuk 32 – Leer van Newton – 2 december 2014

Spreuk 31 – Onenigheid en problemen – 1 december 2014

Spreuk 30 – Gekante meningen – 30 november 2014

Spreuk 29 – Probleemstelling en twistappels – 29 november 2014

Spreuk 28 – Stokken en stilstaan – 28 november 2014

Spreuk 27 – Verstaanbaarheid – 27 november 2014

Spreuk 26 – Inlevingsvermogen – 26 november 2014

Spreuk 25 – Glad ijs – 25 november 2014

Spreuk 24 – Vrije val en botsing – 24 november 2014

Spreuk 23 – Antropomorfisme inherent aan menselijke natuur – 23 november 2014

Spreuk 22 – Wie of wat spreekt zich uit? – 22 november 2014

Spreuk 21 – Gelijke onderkent gelijke – 21 november 2014

Spreuk 20 – Uitgangspunt bij menselijke waarheden – 20 november 2014

Spreuk 19 – Menselijke voorstellingswijze en menselijke waarheid – 19 november 2014

Spreuk 18 – Ja en nee uit de mond van de natuur – 18 november 2014

Spreuk 17 – Verstand en hulpmiddelen – 17 november 2014

Spreuk 16 – Vrije focus – 16 november 2014

Spreuk 15 – Het onbeschrijfbare beschrijven – 15 november 2014

Spreuk 14 – Berekening en experiment – 14 november 2014

Spreuk 13 – Mens en moderne fysica – 13 november 2014

Spreuk 12 – Tolk van het verstand – 12 november 2014

Spreuk 11 – Zintuiglijke ervaringen en geestelijke vermogens – 11 november 2014

Spreuk 10 – Perspectivische wetten – 10 november 2014

Spreuk 9 – Blikrichting en corresponderende hoek – 9 november 2014

Spreuk 8 – Verschilzicht en positieverandering – 8 november 2014

Spreuk 7 – Gezichtsvermogen – 7 november 2014

Spreuk 6 – Vergelijken – 6 november 2014

Spreuk 5 – Aan- en indachtigheid – 5 november 2014

Spreuk 4 – Bedrieglijk oordeel – 4 november 2014

Spreuk 3 – Betrouwbare zintuigen – 3 november 2014

Spreuk 2 – Menselijke wijsheid – 2 november 2014

Spreuk 1 - Kenverhoudingen - 1 november 2014

Inleiding en verantwoording van Rudolf Steiner – 1 november 2014

Introductie en verantwoording – 1 november 2014