dinsdag 4 november 2014

Bedrieglijk oordeel

Johann Wolfgang von Goethe                                                               Spreuk 4
                                                                    Uit hoofdstuk 1: Het onderscheiden


De zintuigen bedriegen niet, maar het oordeel misleidt.


Die Sinne trügen nicht, aber das Urteil trügt.



Rudolf Steiner                                                                                  Commentaar
                                                                                      bij spreuk 4 tot en met 6


Een verkeerd oordeel kan pas ontstaan, wanneer men aan dat wat de zintuigen waarnemen gedachten wijdt. Wanneer bijvoorbeeld de maan op de plek waar zij aan de horizon naar boven komt  (descendant) groter schijnt als op haar hoogste stand (Zenit), dan hebben wij niet met een vergissing te maken, maar met een in de natuurwetten wel gefundeerd feit. Een fout bij het inzicht ontstaat pas, wanneer wij het groter’ en ‘kleiner’ op onjuiste wijze duiden, dat wil zeggen ons daarover een verkeerd oordeel vormen. (Vergelijk dit met mijn geschrift Wahrheit und Wissenschaft, bladzijde 23; bladzijde 49 f.; GA 3, Dornach 1980.]


Ein falsches Urteil kann erst entstehen, wenn man sich über das, was die Sinne beobachten, Gedanken macht. Wenn uns z. B. der Mond im Aufgangspunkte größer erscheint als im Zenit, so haben wir es nicht mit einem Irrtum, sondern mit einer in den Naturgesetzen wohl begründeten Tatsache zu tun. Ein Fehler in der Erkenntnis entsteht erst, wenn wir das «größer» und «kleiner» in unrichtiger Weise deuten d. h. uns ein falsches Urteil darüber bilden. (Vgl. meine Schrift Wahrheit und Wissenschaft, S. 23 [S. 49 f. Gesamtausgabe Bibl.-Nr. 3, Dornach 1980].)


Audiovisuele weergave bij spreuk 4




Muziek
Goethe's Faust - Diverse componisten

9 opmerkingen:

  1. Interessant citaat vandaag, John. De vorige drie snapte ik niet veel van, maar deze wel.
    Uit welk jaar zijn die commentaren van Steiner op deze spreuken eigenlijk en in welk GA nummer staan ze? Ik heb er naar gezocht, maar kon het niet vinden.

    BeantwoordenVerwijderen
  2. Steiner nam van 1883 tot en met 1897 het redactioneel commentaar op Goethe’s natuurwetenschappelijke werken op zich, opgenomen in de handboekenreeks ‘Deutsche National-Literatur’, indertijd uitgegeven door de uitgever, schrijver en lexicograaf Joseph Kürschner. Het gaat hier om inleidingen, voetnoten en commentaar van Steiner op Goethe’s natuurwetenschappelijke geschriften. Bijna alle van deze inleidingen en commentaren van Steiner zijn later opgenomen in zijn Einleitungen zu Goethes Naturwissenschaftlichen Schriften (GA 1), inclusief de inleiding Goethes Weltanschauung in seinen ‘Sprüchen in Prosa’, welke door mij vertaald naar het Nederlands vermeld staat in het blogbericht Introductie en verantwoording (Sprüche in Prosa, 1 november 2014) en te lezen valt op een webpagina van mijn website (Antroposofie in perspectief): Goethes wereldbeschouwing in zijn ‘Sprüche in Prosa’.

    De commentaren van Steiner op de afzonderlijke Goethe spreuken van Goethe’s Sprüche in Prosa zijn echter niet opgenomen in GA 1. En lijken inderdaad überhaupt niet in de Rudolf Steiner Gesammtausgabe (GA-reeks) terug te vinden, Ridzerd. Hoewel ik dat niet zeker weet. Er wordt in GA 1 verwezen naar een GA 1 a t/m e 'Goethes Naturwissenschafliche Schriften', 5. Bände. Daar zou ik wel eens mijn hand op willen leggen.

    Die commentaren van Steiner op de door hem geselecteerde en in een bepaalde volgorde en in categorieën ondergebrachte Goethe citaten staan wel afgedrukt in een boekuitgave (1999) van uitgeverij Verlag Freies Geistesleben: Sprüche in Prosa – Kommentiert und herausgegeben von Rudolf Steiner. Op die uitgave baseer ik mij met dit weblog. Zie ook de informatiekolom ter rechterzijde.

    Voor nadere bijzonderheden over Steiners selectie en ordening van Goethe’s Sprüche in Prosa zie zijn nawoord ‘Over de indeling van Sprüche in Prosa’, opgenomen in het blogbericht Inleiding en verantwoording van Rudolf Steiner (Sprüche in Prosa, 1 november 2014).

    Steiners editie (indeling en selectie) van Goethe’s Sprüche in Prosa, inclusief zijn inleidingen, noten en commentaar, verscheen voor het eerst in het jaar 1897. Dat dus in de reeds genoemde handboekenreeks ‘Deutsche National-Literatur’.

    In datzelfde jaar, ook in 1897, verscheen tevens een boek van Rudolf Steiner waarin de Goethe citaten waren weggelaten en Steiner zich direct, specifiek en uitvoerig uitliet over Goethe’s wereldbeschouwing, het boek Goethe’s wereldbeschouwing (GA 6). Over Goethe’s kennisleer en kennistheorie weidde Steiner reeds elf jaar eerder uit in zijn boekuitgave Grundlinien einer Erkenntnistheorie der Goetheschen Weltanschauung, mit besonderer Rücksicht auf Schiller (1886) (GA 2).

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. John eerst reageerde ik met fantastisch, nu met fantastisch werk John.

      Het boek waar jij de hand op wil leggen is een zogenoemde 'Sonderausgabe". GA. 1. a - e
      Goethe's Naturwissenschaftliche Schriften, mit Einleitungen und Anmerkungen im Text herausgegeben von Rudolf Steiner. 5 Bände. Nachdruck aus "Kürschners Deutsche National-Literatur 1884 - 1897 2640 Seiten Leinen Duitse Mark 390,- Kartonniert DM 128,-
      Bron: Gesamtverzeignis 1987/88 Rudolf Steiner Verlag Dornach/Schweiz

      Verwijderen
    2. Dank je Matthijs. Doe het met plezier! Soms zou je willen dat je in Duitsland woonde, denk ik weleens. Ik denk bijvoorbeeld dat er via een antiquariaat aldaar wel aan te komen valt. Maar ja, dan graag niet als collectors item tegen een unieke meerprijs. Hier een afbeelding van de vijf delen: Goethe's Naturwissenschaftliche Schriften, mit Einleitungen und Anmerkungen im Text herausgegeben von Rudolf Steiner. 5 Bände. Dit is voor mij 'de de'. Ga er bijna van stotteren. Misschien is nieuwkoop, voor zover mogelijk en haalbaar, financieel bezien en qua beschikbaarheid, handiger. Zal Gesamtverzeichnis 2012/13 er eens preciezer op naslaan en om me heen eens navraag doen. Overigen wordt in deze catalogus met betrekking tot Steiner verhouding tot Goethe's natuurwetenschappelijk werk voorts verwezen naar de uitgave Heft 46, jaar 1974, Goethe - Steiner.

      Verwijderen
    3. Beste John e.a. lezers het gaat bij deze boekuitgave om de inhoud van; Goethe’s Werke, Naturwissenschaftliche Schriften herausgegeben von Rudolf Steiner.
      Mit einem Vorwort von Prof.Dr. Karl Julius Schröer.

      Te vinden in het register boek van Joseph Kürschner, doorbladeren naar bladzijde 136 e.v: Erster Band (114. Band, Goethes Werke XXXIII 1883), Zweiter Band(115. Band, Goethe’s Werke XXXIV) 1887, Dritter Band (116. Band, Goethe’s Werke XXXV) 1890 en Vierter Band, I. und II. Abteilung (117. Band, Goethe’s Werke XXXVI/1.2) 1897.
      https://ia902607.us.archive.org/9/items/deutschenational00kruoft/deutschenational00kruoft.pdf
      Het register is te vinden bij: bovenstaande Link, zo weten wij om welke inhoud - titels/onderwerpen – het gaat.
      Alleen on-line bekijken kan; https://openlibrary.org/books/OL23357046M/Deutsche_National-Litteratur_..._Historischkritische_Ausgabe._Registerband.

      Mein Freund, die Zeiten der Vergangenheit / Sind uns ein Buch mit sieben Sieglen. Faust I, Nacht / Faust V5 575.

      Verwijderen
    4. Beste Matthijs, zeer bedankt. Heb het bekeken en zal het opslaan in een map. Het Gothische schrift is wel wat lastig om te lezen, maar dat is wel overkomelijk.

      Het zit best wel ingewikkeld in elkaar. Nu ja, niet echt ingewikkeld, maar één en ander behoeft uitzoekwerk. Op bladzijde 345 van GA 1, ik heb een pocketuitgave daarvan in huis, staat een overzichtsschema afgedrukt wat duidelijker maakt wat Steiner tussen 1884 tot net 1897 op dit terrein op welk moment en via welk kanaal gepubliceerd heeft. Daarbij moeten vier verschillende publicatiekanalen en drie verschillende publicatieprojecten van elkaar worden onderscheiden. Heb het ingescand en op internet geplaatst, zie:

      Daten zur Herausgabe von (1) Goethes "Naturwissenschaflichen Schriften" durch Rudolf Steiner und Daten zur (2) Herausgabe der Lexikon-bände, an denen Rudolf Steiner naturwissenschaftlicher Mitarbeiter war

      Verwijderen
    5. In zijn voorwoord 1-ste uitgave 1810 Zur Farbenlehre Band 1 - Entwurf einer Farbenlehre - , citeerde Goethe Horaz:"Hast du bessere Weisheit, als ich sie wüsste, so gib mir redlich davon ab: wo nicht, so zehre hiervon mit mir".


      Verwijderen
  3. Bedankt, John. Het had niet zo uitvoerig gehoeven hoor. Ik wil je niet met veel extra drukte opzadelen.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Graag gedaan Ridzerd. Ja het is wel erg uitvoerig uitgepakt. Maar ja ik dacht, laat ik het grondig aanpakken en later een paar elementen uit dat antwoord onder gaan brengen in de informatiekolom ter rechterzijde.

      Verwijderen

Overzicht van alle blogberichten op Sprüche in Prosa

2015

Spreuk 158 – Levende eenheid – 14 mei 2015

Spreuk 157 – Heuristiek – 12 mei 2015

Spreuk 156 – Illusoire inkapseling – 7 mei 2015

Spreuk 155 – Verstommen – 4 mei 2015

Spreuk 154 – Skelet en eeuwige rede – 2 mei 2015

Spreuk 153 – Geognosie en verbeeldingskracht - 30 april 2015

Spreuk 152 – Creatief omwerken – 28 april 2015

Spreuk 151 – Onderscheiden van rede en verstand – 25 april 2015

Spreuk 150 – Algemene oorzaken – 18 april 2015

Spreuk 149 – Eenvoud – 16 april 2015

Spreuk 148 – Ondeelbaar fenomeen – 15 april 2015

Spreuk 147 – Geschiedkundige methode – 13 april 2015

Spreuk 146 – Mechaniseren – 12 april 2015

Spreuk 145 – Tezamen gedacht – 11 april 2015

Spreuk 144 – Symptoom en kwaal – 9 april 2015

Spreuk 143 – Werking en oorzaak – 8 april 2015

Spreuk 142 – Nadelen bij vragen over oorzakelijkheid – 6 april 2015

Spreuk 141 – Causaliteitsdenken – 5 april 2015

Spreuk 140 - Nabijgelegen fenomenen en hardleersheid – 4 april 2015

Spreuk 139 – Fenomenen gewaarworden – 3 april 2015

Spreuk 138 – Mensheidsformaat of kleingeestigheid – 2 april 2015

Spreuk 137 – Oerfenomenen en angst – 31 maart 2015

Spreuk 136 – Karakteristieke oerfenomenen – 30 maart 2015

Spreuk 135 – Kernvraagstukken – 29 maart 2015

Spreuk 134 – Oorspronkelijke condities – 28 maart 2015

Spreuk 133 – Voortgang onderzoek – 23 maart 2015

Spreuk 132 – Elementaire ervaringen – 22 maart 2015

Spreuk 131 – Beroep doen op metafysica – 21 maart 2015

Spreuk 130 – Metafysica van de verschijnselen – 20 maart 2015

Spreuk 129 – Bestaan – 19 maart 2015

Spreuk 128 – Betrekkelijk en toch absoluut – 18 maart 2015

Spreuk 127 – De natuur en het bijzondere en het algemene – 17 maart 2015

Spreuk 126 – Ware symboliek – 16 maart 2015

Spreuk 125 – Bijzonder algemeen – 15 maart 2015

Spreuk 124 – Geldige algemeenheid – 14 maart 2015

Spreuk 123 – Trefzeker – 13 maart 2015

Spreuk 122 – Operationeel waarheidsgevoel – 12 maart 2015

Spreuk 121 – Waarde van fenomenen – 11 maart 215

Spreuk 120 – Experiment – 10 maart 2015

Spreuk 119 – Uitvindingen en ontdekkingen – 9 maart 2015

Spreuk 118 – Principe van de kleurschakering – 8 maart 2015

Spreuk 117 – Werkende beginselen – 25 februari 2015

Spreuk 116 – Deelverklaring – 24 februari 2015

Spreuk 115 – Van weten naar wetenschap – 23 februari 2015

Spreuk 114 – Groeiende twijfel – 22 februari 2015

Spreuk 113 – Waarachtig en leugenachtig – 21 februari 2015

Spreuk 112 – Wetenschappelijke zekerheid – 20 februari 2015

Spreuk 111 – Spinozisme versus machiavellisme – 19 februari 2015

Spreuk 110 – Enthousiast overdenken – 18 februari 2015

Spreuk 109 – Consequenties – 17 februari 2015

Spreuk 108 – Praktijk en mensenverstand – 16 februari 2015

Spreuk 107 – Filosofie en mensenverstand – 15 februari 2015

Spreuk 106 – Kritiek van het mensenverstand – 14 februari 2015

Spreuk 105 – Algemeen verstand – 13 februari 2015

Spreuk 104 – Genius – 12 februari 2015

Spreuk 103 – Markant – 11 februari 2015

Spreuk 102 – Onderscheid en verstand – 10 februari 2015

Spreuk 101 – Uit elkaar houden en invoegen – 9 februari 2015

Spreuk 100 – Poëzie van het genie – 8 februari 2015

Spreuk 99 – Uiterlijk en innerlijk – 7 februari 2015

Spreuk 98 – Gewoon bekijken en zuiver aanschouwen – 6 februari 2015

Spreuk 97 – Zuiver opvatten en recht doen – 5 februari 2015

Spreuk 96 – Vruchtbare beschouwingswijze – 4 februari 2015

Spreuk 95 – Geen mythologie en legenden in de wetenschap – 3 februari 2015

Spreuk 94 – Twee klippen – 2 februari 2015

Spreuk 93 – Niet op slot gooien – 1 februari 2015

Spreuk 92 – Analogie met goed gezelschap – 31 januari 2015

Spreuk 91 – Inductie – 30 januari 2015

Spreuk 90 – Voortschrijden – 29 januari 2015

Spreuk 89 – Axioma enthymeem – 28 januari 2015

Spreuk 88 – Ongeluk – 27 januari 2015

Spreuk 87 – Herleiden en relateren – 26 januari 2015

Spreuk 86 – Eenvoud – 25 januari 2015

Spreuk 85 – Strategie – 24 januari 2015

Spreuk 84 – Probleem onderkennen – 23 januari 2015

Spreuk 83 – Miniaturen – 22 januari 2015

Spreuk 82 – Leemten – 21 januari 2015

Spreuk 81 – Afstemmen – 20 januari 2015

Spreuk 80 – Zekere koers met open blik – 19 januari 2015

Spreuk 79 – Bekopen en losraken – 18 januari 2015

Spreuk 78 – Feedback – 17 januari 2015

Spreuk 77 – Diepgang – 16 januari 2015

Spreuk 76 – Gelijke bron – 15 januari 2015

Spreuk 75 – Speelruimte voor vergissingen – 14 januari 2015

Spreuk 74 – Onwillig mopperen – 13 januari 2015

Spreuk 73 – Direct benutten – 12 januari 2015

Spreuk 72 – Voortreffelijkheid – 11 januari 2015

Spreuk 71 – Ware wijsheid – 10 januari 2015

Spreuk 70 – Wakker ontwaken – 9 januari 2015

Spreuk 69 – Achterhalen – 8 januari 2015

Spreuk 68 – Bestendigen – 7 januari 2015

Spreuk 67 – Aanmatiging matigen – 6 januari 2015

Spreuk 66 – Geholpen worden of verward raken – 5 januari 2015

Spreuk 65 – Binnensluipen en afweren – 4 januari 2015

Spreuk 64 – Onjuiste voorstelling van zaken – 3 januari 2015

Spreuk 63 – Vasthouden of loslaten – 2 januari 2015

Spreuk 62 – Goede voornemens – 1 januari 2015

2014

Spreuk 61 – Geen idee – 31 december 2014

Spreuk 60 - Realiteitszin, aannamen en hersenschimmen – 30 december 2014

Spreuk 59 – Guitig opgestelde hypothesen – 29 december 2014

Spreuk 58 – Rijzende problemen – 28 december 2014

Spreuk 57 – Hypothesen als loopplanken – 27 december 2014

Spreuk 56 – Wirwar – 26 december 2014

Spreuk 55 - Vitterige waarnemers en grillige theoretici – 25 december 2014

Spreuk 54 – Abstraheren en concretiseren – 24 december 2014

Spreuk 53 – Nut van theorieën – 23 december 2014

Spreuk 52 – Nietszeggende gemiddelden – 22 december 2014

Spreuk 51 – Zuivere ervaring – 21 december 2014

Spreuk 50 – Productieve kracht laten gelden – 20 december 2014

Spreuk 49 – Onverloochenbaar – 19 december 2014

Spreuk 48 – Eigenheid – 18 december 2014

Spreuk 47 – Januskop – 17 december 2014

Spreuk 46 – Dialectiek – 16 december 2014

Spreuk 45 – Terminologie in verhouding tot fenomenen – 15 december 2014

Spreuk 44 – In het oog vatten en doordenken – 14 december 2014

Spreuk 43 – Taalworstelingen – 13 december 2014

Spreuk 42 – Bemoeienis – 12 december 2014

Spreuk 41 – Zelfeducatie en ondersteuning – 11 december 2014

Spreuk 40 – Transparantie – 10 december 2014

Spreuk 39 – Maximes helder bezien – 9 december 2014

Spreuk 38 – Omstreden raken – 8 december 2014

Spreuk 37 – Zwart op wit – 7 december 2014

Spreuk 36 - Gehoorbereik – 6 december 2014

Spreuk 35 – Onbegrip 5 december 2014

Spreuk 34 – Vermeend weerleggen – 4 december 2014

Spreuk 33 – Gezindheden – 3 december 2014

Spreuk 32 – Leer van Newton – 2 december 2014

Spreuk 31 – Onenigheid en problemen – 1 december 2014

Spreuk 30 – Gekante meningen – 30 november 2014

Spreuk 29 – Probleemstelling en twistappels – 29 november 2014

Spreuk 28 – Stokken en stilstaan – 28 november 2014

Spreuk 27 – Verstaanbaarheid – 27 november 2014

Spreuk 26 – Inlevingsvermogen – 26 november 2014

Spreuk 25 – Glad ijs – 25 november 2014

Spreuk 24 – Vrije val en botsing – 24 november 2014

Spreuk 23 – Antropomorfisme inherent aan menselijke natuur – 23 november 2014

Spreuk 22 – Wie of wat spreekt zich uit? – 22 november 2014

Spreuk 21 – Gelijke onderkent gelijke – 21 november 2014

Spreuk 20 – Uitgangspunt bij menselijke waarheden – 20 november 2014

Spreuk 19 – Menselijke voorstellingswijze en menselijke waarheid – 19 november 2014

Spreuk 18 – Ja en nee uit de mond van de natuur – 18 november 2014

Spreuk 17 – Verstand en hulpmiddelen – 17 november 2014

Spreuk 16 – Vrije focus – 16 november 2014

Spreuk 15 – Het onbeschrijfbare beschrijven – 15 november 2014

Spreuk 14 – Berekening en experiment – 14 november 2014

Spreuk 13 – Mens en moderne fysica – 13 november 2014

Spreuk 12 – Tolk van het verstand – 12 november 2014

Spreuk 11 – Zintuiglijke ervaringen en geestelijke vermogens – 11 november 2014

Spreuk 10 – Perspectivische wetten – 10 november 2014

Spreuk 9 – Blikrichting en corresponderende hoek – 9 november 2014

Spreuk 8 – Verschilzicht en positieverandering – 8 november 2014

Spreuk 7 – Gezichtsvermogen – 7 november 2014

Spreuk 6 – Vergelijken – 6 november 2014

Spreuk 5 – Aan- en indachtigheid – 5 november 2014

Spreuk 4 – Bedrieglijk oordeel – 4 november 2014

Spreuk 3 – Betrouwbare zintuigen – 3 november 2014

Spreuk 2 – Menselijke wijsheid – 2 november 2014

Spreuk 1 - Kenverhoudingen - 1 november 2014

Inleiding en verantwoording van Rudolf Steiner – 1 november 2014

Introductie en verantwoording – 1 november 2014